Z Kroniki wsi Pruszcz W. Hoffmanna:
W styczniu 1891 roku Urząd Gminny przejął Eugen Boesler.
Wykształcony, powszechnie lubiany, dokładał wszelkich starań dla poprawy sytuacji miejscowości Praust. Założył promenadę w kierunku dworca oraz nabył kolejkę wąskotorową (kolej polowa, niem. Feldbahn) dla ułatwienia oczyszczania Kanału Raduni.
Czyszczenie Raduni kosztowało Praust średnio 2500 marek.
Po nabyciu kolejki wąskotorowej kosztowało w 1824 r. tylko 804 marki.
 |
| Gdański Bowke. Fragment opisuje coroczne prace porządkowe prowadzone na Kanale Raduni w Pruszczu Gdańskim. W okresie letnim zamykano śluzy, aby oczyścić dno kanału z osadów i odpadów, które transportowano przy użyciu wąskotorowych torów i lory. Prace te należały do obowiązków okolicznych gmin i stanowiły ważny element utrzymania infrastruktury wodnej [1]. |
Z Kroniki wsi Pruszcz W. Hoffmanna:
Rok 1904 przyniósł wiele zmian.W celu ułatwienia eksploatacji raduńskiej kolei wąskotorowej 14 kwietnia dostawiono w Praust dwie zwrotnice.
Feldbahn
Jedną z ciekawostek związanych z kolejami typu feldbahn jest ich wyjątkowo niski koszt oraz szybki czas budowy. Były to lekkie, wąskotorowe linie kolejowe, które można było układać w bardzo krótkim czasie, w sprzyjających warunkach jednostki wojsk kolejowych były w stanie zbudować nawet do 30 km toru dziennie. Dzięki prostej konstrukcji i dużej mobilności feldbahny znajdowały szerokie zastosowanie zarówno w gospodarce, jak i podczas prac inżynieryjnych czy wojskowych. W efekcie niemal każda miejscowość w okolicach Praust (Pruszcza Gdańskiego), a także większe, bardziej oddalone gospodarstwa, posiadały dostęp do takiego połączenia kolejowego. Ułatwiało to transport materiałów, płodów rolnych oraz surowców, znacząco wpływając na rozwój lokalnej infrastruktury i gospodarki. [2 - 3].
Lokomotywa Ls 40 (nr 4569), która "poszła na złom" [4 -5].
Poszukiwania kolejki wąskotorowej na Żuławach
Poszukiwania terenowe śladów dawnej kolei wąskotorowej w okolicach Pruszcza Gdańskiego pozwalają dziś odkrywać pozostałości rozległej sieci transportowej, która niegdyś obsługiwała zarówno cukrownię w Pruszczu, jak i liczne miejscowości Żuław. Kolej ta, związana z dynamicznym rozwojem przemysłu cukrowniczego pod koniec XIX wieku, służyła głównie do przewozu buraków cukrowych, ale z czasem zaczęła pełnić także funkcje komunikacyjne dla mieszkańców regionu.
Pierwszym prezentowanym fragmentem są zdjęcia reliktów infrastruktury kolejowej z okolic Wiśliny i Wocław, w tym pozostałości peronu oraz elementów torowiska, będących materialnym świadectwem dawnej linii, która jeszcze kilkadziesiąt lat temu stanowiła ważny element życia codziennego na Żuławach.
Pozostałości mostów kolejki wąskotorowej z okolic Wocławy oraz Graniczna Wieś
A. SZLAKI KOLEJOWE
1. Gdańsk Wąski (stacja przy ul. Elbląskiej)
— Koszwaly (dom nr 8 z 1792 r.)
— Przegalina (śluza dla statków i tratew)
— Świbno (przejazd tamą wzdłuż Przekopu Wisły z 1895
r., port rybacki, przeprawa promem przez Wisłę)
— Mikoszewo (dom nr 5 z początku XIX w., wiatrak)
— Stegna (kościół z 1683 r.)
— Sztutowo (koło wsi obóz koncentracyjny STUTTHOF,
obecnie muzeum, 4 km na wschód port rybacki w Kątach).
2. Gdańsk Wąski — Przejazdowo — Wróblewo
(kościół ryglowy z XVI—XVII w.)
— Grabiny-Zameczek (dawna forteczka krzyżacka,
fosy obronne, kaplica, park, dąb o obwodzie 6,89 m,
koło PGR wzgórek dyluwiany 14,6 m wysoki)
— Suchy Dąb (ruiny kościoła, kilka domów z XVIII i
XIX w.)
— Osice (kościół gotycki, wieża z 1767 r., domy z
XVIII i XIX w.)
— Giemlice (kościół z 1840 r., domy z 1 po/. XIX w.)
—Cedry ML (ruiny gotyckiego kościoła, domy
z ok. 1800 r.)
— Trutnowy (kościół gotycki, domy z XVIII i XIX w.)
— Miłocin (4 domy z XVIII w.)
— Koszwały
— Gdańsk Wąski.
Cedry Wielkie
Miejscowość Cedry Wielkie stanowiła ważny punkt na sieci kolei wąskotorowej Żuław, która obsługiwała m.in. transport surowców do cukrowni w Pruszczu Gdańskim. Znajdował się tu przystanek kolejowy oraz układ torowy ze zwrotnicami, umożliwiający rozdział ruchu w kierunku Giemlic oraz Gdańska. Kolejka odgrywała istotną rolę w funkcjonowaniu lokalnej gospodarki, zapewniając sprawny transport buraków cukrowych, towarów oraz komunikację dla mieszkańców okolicznych miejscowości.
Cukrownia w Cedrach Wielkich na "grussówce".
Cedry Wielkie. Porównanie Było / Jest:
Dworzec Cedry Wielkie.
Giemlice. Plan torowisk, dworca i infrastruktury.
1. Zwarra Brunon, Wspomnienia gdańskiego bówki, t. 1, Gdańsk (różne wydania).
3. Kolej polowa, https://en.wikipedia.org/wiki/Feldbahn
4. Lokomotywa poszła na złom, https://web.facebook.com/pg/CukrowniaPruszcz/photos/?tab=album&album_id=417371104989493