W naszym mieście są takie miejsca, obok których przechodzimy niemal codziennie, nie zastanawiając się nad historią ukrytą pod warstwami asfaltu i w przebiegu dawnych torowisk. Jednym z takich najciekawszych punktów na mapie dawnego Praust jest rejon dawnego przejścia kolejowego, niezwykły węzeł, który przez dekady tętnił własnym życiem i wyznaczał rytm dnia mieszkańców po obu stronach żelaznej drogi. Przed laty sercem tej okolicy była reprezentacyjna Bahnhofstraße. Dziś jej dawny ciąg odnajdziemy w dwóch współczesnych ulicach: tętniącej życiem, głównej ulicy Chopina oraz kameralnej, bocznej ulicy Dworcowej. To stąd spoglądano w stronę torów, za którymi rozciągał się nieco inny, bardziej zielony i rzemieślniczy świat.
Wystarczyło przekroczyć przejazd kolejowy, by znaleźć się w rejonie Wiesenweg (dzisiejszej ulicy Polskich Kolejarzy) oraz dawnej Werderstraße (w tłumaczeniu Żuławskiej, a dzisiejszej Powstańców Warszawy). Połączenie to stanowiło kluczową oś komunikacyjną dawnego Pruszcza, łączącą rejon dworca z polami, polderami i uliczkami wiodącymi w stronę Żuław.
W dzisiejszym wpisie zabramy Was w sentymentalną podróż w czasie do tego konkretnego zakątka dawnego Praust. Poniżej materiał: zestawienie archiwalnych kadrów zdobytych w sieci, ale przede wszystkim unikatowe, oryginalne planowania i mapy tego rejonu, które udało wylicytować na aukcjach. Jak zmieniał się ten układ drogowy? Co zatarł czas, a co przetrwało w układzie przestrzennym do dziś? Zapraszamy do lektury i wspólnego odkrywania tajemnic dawnego przejścia kolejowego!
Poniżej klasyczna pocztówka, jedna z najbardziej wdzięcznych ujęć dawnego Praust! Świetnie ukazuje kontrast między infrastrukturą kolejową a przemysłowym symbolem miasta, jakim była cukrownia.
Przejście kolejowe, w tle widoczna Zuckerfabrik Praust - Cukrownia Pruszcz.
Gdy spoglądamy na górny jak i dolny kadr porównawczy historycznej fotografii, w oczy od razu rzuca się postać w mundurze, prawdopodobnie kolejarz lub listonosz, przemierzający szyny dawnego przejazdu. W tle majaczą zabudowania legendarnej Zuckerfabrik Praust (Cukrowni Pruszcz) z jej charakterystycznym, strzelistym kominem, a sam przejazd ma w sobie niemal wiejski, spokojny klimat dawnego pogranicza miasta i żuławskich pól.
Dolne zdjęcie z kolei to widok dobrze nam znany z ostatnich lat, współczesny wiadukt drogowy, który zastąpił dawne przejście w poziomie szyn i całkowicie zmienił lokalną perspektywę. W tle, niczym punkt stały w czasoprzestrzeni, wciąż czuwa komin dawnej cukrowni.
Zdjęcie z cyklu Było / Jest. Zaglądamy do tego wpisu po kilku latach nie bez powodu. Ten doskonale znany nam widok z dolnego zdjęcia już wkrótce stanie się wyłącznie historią! Od sierpnia 2026 roku ten rejon przejdzie absolutną metamorfozę. Istniejący wiadukt zostanie zlikwidowany, a w jego miejscu ruszy wielka przebudowa i budowa nowego obiektu inżynieryjnego [1].
Kolejne zestawienie zdjęć przenosi nas w pierwsze powojenne dekady i uderza swoją niezwykłą, wręcz podniosłą atmosferą. Górna fotografia przedstawia poruszający widok, kondukt pogrzebowy idący dzisiejszą ulicą Powstańców Warszawy i Dworcową.
Dawne przejście kolejowe. Zdjęcie porównawcze
Prawdziwym rarytasem w tej opowieści jest jednak perspektywa z powietrza. Prezentowany poniżej fragment pochodzi z zakupionej przeze nas kolekcji historycznych zdjęć lotniczych, wykonanych nad Praust około 1925 roku. Dzięki wykonanemu powiększeniu możemy przyjrzeć się dawnemu przejściu kolejowemu z zupełnie nowej, niesamowicie dokładnej perspektywy.
Widok na przejście kolejowe z samolotu. Około 1925 rok. Doskonale czytelny jest przebieg ówczesnej Bahnhofstraße. Zdjęcie z prywatnej kolekcji.
Widok na przejście kolejowe z samolotu. Około 1925 rok. Doskonale czytelny jest przebieg ówczesnej Bahnhofstraße. Zdjęcie z prywatnej kolekcji.
Czas na to, co w pracy regionalistów przynosi największą satysfakcję, najcenniejsze i najbardziej wyjątkowe materiały, które udało się zdobyć podczas aukcji internetowej. Trafiły one bezpośrednio do naszych prywatnych zbiorów i po raz pierwszy możemy zaprezentować je w tak wysokiej jakości.
Prezentowane poniżej fotografie pochodzą z około 1910 roku i przedstawiają bezpośredni rejon dawnego przejścia kolejowego od strony Bahnhofstraße oraz dochodzących ulic po drugiej stronie torów.
Rejon dawnego przejścia kolejowego od strony Bahnhofstraße. Współcześnie ulica Dworcowa.
Wyjątkowe ujęcie z dawnego Praust, pochodzące z prywatnej kolekcji (zakup z aukcji). Choć fotografia zdążyła już bezmyślnie „obiegnąć” internetowe portale zbiorcze, oryginalna fizyczna pamiątka trafia tam, gdzie jej miejsce do naszego archiwum.
Niesamowity widok na most nad Starą Radunią. Przybliżenie na rejon dawnego przejścia kolejowego od strony Bahnhofstraße. Współcześnie ulica Dworcowa. Zdjęcie z prywatnej kolekcji.
Widok na cukrownię. Niesamowity widok na most nad Starą Radunią. Przybliżenie na rejon dawnego przejścia kolejowego od strony Bahnhofstraße. Współcześnie ulica Dworcowa. Zdjęcie z prywatnej kolekcji.
Niesamowity widok na most nad Starą Radunią. Przybliżenie na rejon dawnego przejścia kolejowego od strony Bahnhofstraße.. Starsi panowie dwaj. Zdjęcie z prywatnej kolekcji.
Niesamowity widok na most nad Starą Radunią. Przybliżenie na rejon dawnego przejścia kolejowego od strony Bahnhofstraße. I jeszcze dwóch. Zdjęcie z prywatnej kolekcji.
Poniżej omawiany rejon na dawnych mapach niemieckich.
Przejście kolejowe z dawnej mapy. Widoczne linie wiaduktu i bocznej drogi w stronę Dworcowej.
Przejście kolejowe z dawnej mapy. Widoczne linie wiaduktu i bocznej drogi w stronę Dworcowej. 1930-1944 rok.
Rejon przejścia kolejowego z około 1955 roku.
W oddali widoczne przejście kolejowe.
Poniżej zdjęcia z dawnego Praust - Wiesenweg (dziś ul. Kolejarzy Polskich). Unikatowe ujęcie przedstawiające dawny Wiesenweg z widocznymi w tle wieżami chłodniczymi (Kühltürme).
Wiesen Weg, obecnie ulica Kolejarzy Polskich [2].
Okolice dworca w dawanym Praust. Kilka wyjątkowych ujęć rejonu dworcowego.
Dawny dworzec. 
Kilka ujęć z przebudowy ulicy Dworcowej.
Fragment dawnego peronu w Pruszczu z widokiem na dawne przejście kolejowe.
Dawna nastawnia kolejowa [7].
