Historia lubi stawać nad krawędzią zapomnienia. Wiele śladów przeszłości: przedmiotów, dokumentów, unikalnych fotografii czy świadectw dawnego życia, przez dziesięciolecia mierzyło się z ryzykiem całkowitego zniszczenia, zawieruchy wojennej, zaniedbania lub niszczycielskiego działania czasu. Największą satysfakcją dla każdego poszukiwacza i regionalisty jest jednak moment, gdy z pozoru stracony fragment historii udaje się wyrwać z niepamięci, zabezpieczyć i opowiedzieć na nowo.
Tak było w przypadku historii opisanej na naszym blogu w maju 2005 roku („Skarb na żyletki. Rejsy 2005”), która do dziś przypomina, jak kruche bywają materialne świadectwa minionych epok. Tego typu opowieści ocalenia nie mogłyby jednak wybrzmieć w pełni bez właściwej oprawy źródłowej i wizualnej.
W nasze ręce trafiły unikalne materiały, w tym archiwalne fotografie skrzyń kryjących dawne gdańskie księgi i skarby. Te niezwykłe świadectwa dawnej świetności regionu, które cudem przetrwały zawieruchy historii, stały się nieocenionym wsparciem dla prowadzonych badań. Dzięki nim możemy nie tylko teoretycznie dotykać przeszłości, ale wręcz fizycznie zobaczyć artefakty, które przez lata spoczywały w mroku zapomnienia, czekając na lepsze czasy.
Każda ocalona skrzynia, każda odzyskana karta dawnych ksiąg z gdańskiego obszaru to dowód na to, że przeszłość, choć czasem poraniona i zniszczona, potrafi obronić się przed całkowitym zniknięciem, jeśli tylko znajdą się ludzie gotowi poświęcić jej czas, serce i uwagę.
Dzieląc się tymi materiałami, po raz kolejny udowadniamy, że lokalna historia nie jest martwym tekstem na papierze, lecz żywą tkanką, którą wspólnie ratujemy dla przyszłych pokoleń.Niewiele brakowało, by cenna, siedemnastowieczna rzeźbiona kasa, za którą zagraniczni kolekcjonerzy oferują kilkadziesiąt tysięcy euro, została... pocięta na żyletki! Kasę prawdopodobnie wyrzucono na złomowisko z wydziału Ksiąg Wieczystych puckiego sądu.
- Sprawa nadaje się do prokuratury - mówi dr Marian Kwapiński, wojewódzki konserwator zabytków.
W pierwsze dni stycznia br. Zdzisław Szymański, emerytowany muzyk wojskowy, odwiedza punkt skupu złomu Eko-Stal w Pucku. Szuka części do starych motocykli.
- Nagle zobaczyłem starą kutą skrzynię pomalowaną białą farbą - mówi Szymański. - Ważyła ze sto kilo! Pomyślałem - szkoda niszczyć zabytek. Kupiłem go za 1500 zł, pokazałem specjalistom. Zasugerowali, że może to być pułkowa kasa wojsk napoleońskich.
W połowie stycznia Szymański zamieścił na aukcyjnej stronie Allegro anons o sprzedaży napoleońskiej kasy za 20 tysięcy złotych. Natychmiast znaleźli się kupcy gotowi dać o wiele więcej... Po kilku dniach pan Zdzisław wycofał ogłoszenie.
- Skrzynia powinna trafić do muzeum - mówi. - Dlatego zawiadomiłem redakcję "Dziennika".
Po podniesieniu wieka skrzyni widać numer inwentaryzacyjny: IR.2 S.P. Dz. 15 K.3.-1. Oznacza to, że kasa stała w... urzędzie!
- Trafiła do nas jesienią ubiegłego roku - mówi Jacek Jastrzębski, właściciel Eko-Stal.- Przeprowadziłem krótkie śledztwo wśród pracowników. Twierdzą, że przywieziono ją wraz z innymi "śmieciami" z jednego z remontowanych w centrum Pucka urzędów. Jakiego - nie pamiętają.
Wysyłamy zdjęcia kasy do wojewódzkiego konserwatora zabytków, który prosi dyrektora Mirosława Kuklika z muzeum w Pucku o pomoc w dziennikarskim śledztwie. Zdjęcia ogląda także Ryszard Gawerski, właściciel największej w Europie kolekcji starych kufrów, zamków i skrzyń. Potwierdza, że znalezisko może pochodzić z XVII wieku.
- To kufer ozdobny do przechowywania wartościowych przedmiotów - mówi. - Jego cena może się wahać od paru tysięcy złotych w Polsce do
- Skandal! - denerwuje się dyrektor Kuklik. - Pierwszy raz spotykam się z takim przypadkiem. Skrót ,S.P." może oznaczać Starostwo Powiatowe, szkołę podstawową, sąd powiatowy... Będziemy szukać.
Poszukiwania trwają kilka dni. Wczoraj rano dostaliśmy z Pucka wiadomość - najprawdopodobniej skrzynia została wywieziona z puckiego Wydziału Ksiąg Wieczystych przy ul. 1 Maja, który podlega Sądowi Rejonowemu w Wejherowie.
- Remont trwa od września ub. roku - przyznaje pracownica wydziału. - Prowadzi go jakaś firma, ale szczegółów nie znam. Czy stała u nas skrzynia? Jakaś była, ale pusta. Nie używaliśmy jej, więc wywieźli...
+
+
Cenną XVII-wieczną metalową skrzynię przed zniszczeniem uratował Zdzisław Szymański.
Fot. Tomasz Bołt
Uzupełnieniem tej historii są zachowane kadry ukazujące przegląd skrzyń z gdańskich muzeów z 1939 roku. Publikujemy je bazując na materiałach z dzieła Hansa Bernharda Meyera (Deutsche Volkskunst Danzig) [2].
1. Abramowicz D., Skarb na żyletki. Rejsy 2005, https://gdansk.naszemiasto.pl/skarb-na-zyletki/ar/c1-6088059






