Praust: Wärmeschutzhalle Praust

Wärmeschutzhalle Praust

Na polach Radunicy przez lata można było natknąć się na zagadkowe, betonowe słupy, których przeznaczenie pozostawało niejasne. Dziś teren ten jest już niemal całkowicie zabudowany, a ślady dawnych konstrukcji znikają z krajobrazu. To właśnie te pozornie nieistotne relikty stały się punktem wyjścia do dalszych poszukiwań i prób zrozumienia ich roli w historii tego obszaru.

W trakcie badań skorzystaliśmy z pomocy specjalisty zajmującego się historią niemieckiego lotnictwa wojskowego Luftwaffe (sił powietrznych III Rzeszy) pana Jürgena Zapfaa. Zasugerował on, że betonowe kolumny mogły stanowić element konstrukcyjny hangarów lotniczych. Wskazał również analogiczne obiekty na terenie Niemiec, co pozwoliło spojrzeć na znalezisko w szerszym kontekście.

Kolejnym krokiem było dotarcie do bliźniaczej konstrukcji, znajdującej się na zamkniętym terenie jednostki wojskowej lotnictwa w Pruszczu Gdańskim. Początkowo zebrane informacje miały charakter fragmentaryczny i były stopniowo uzupełniane. Z czasem jednak wnioski płynące z badań terenowych zaczęły znajdować potwierdzenie w archiwalnych zdjęciach lotniczych, w tym fotografiach rozpoznawczych wykonanych nad tym obszarem w czasie II wojny światowej.

Odkryte kolumny, zlokalizowane w pobliżu dzisiejszego kościoła przy ulicy Kasprowicza, okazały się elementem rozbudowy lotniska Praust, prowadzonej intensywnie od lipca 1944 roku. W tym okresie nastąpiła transformacja lotniska z obiektu o charakterze trawiastym w nowoczesną bazę o nawierzchniach betonowych, przystosowaną do obsługi coraz cięższych maszyn. Na tym obszarze powstawały drogi kołowania, ukrywane w terenie, a także podziemne hale dla samolotów! Co istotne, zasięg ówczesnego lotniska był znacznie większy niż obecnie. Teren, który dziś kojarzymy z funkcjonującą jednostką wojskową, w 1944 roku obejmował obszar nawet trzykrotnie większy, rozciągający się od rejonu dzisiejszego Cieplewa, poprzez tereny obecnego osiedla Wschód (gdzie maskowano drogi kołowania między domami mieszkańców dawnego Praust), aż po pola Radunicy. Z kolei betonowe podpory odkryte na terenie współczesnej jednostki wojskowej wiążą się z działalnością podobozu Kochstedt i głównego obozu Praust, gdzie wykorzystywano pracę przymusową do rozbudowy infrastruktury lotniska.

Poniżej przedstawiamy nasze ustalenia, które na przestrzeni lat były stopniowo rozwijane i weryfikowane. Jednocześnie nadal uzupełniamy wiedzę, uwzględniając nowe informacje dotyczące historii i funkcjonowania lotniska Praust. Od pewnego czasu interesowała nas konstrukcja, która niegdyś znajdowała się przy ulicy Kasprowicza w Pruszczu Gdańskim (Prausterkolonie).

Widok na budowę kościoła w Pruszczu Gdańskim przy ulicy Kasprowicza. Widoczne betonowe słupy na polach. W oddali widoczna Radunica [1].

Betonowe słupy na polach.

Słupy z Pruszcza Gdańskiego ul. Kasprowicza. W tle intensywna rozbudowa nowego osiedla mieszkaniowego.

Słupy z Pruszcza Gdańskiego ul. Kasprowicza.

A tak prezentuje się rejon betonowych słupów na szpiegowskim zdjęciu lotniczym z 1944 roku. Rozbudowa dróg kołowania i infrastruktury lotniczej.

Betonowe słupy na polu w 2004.

Zdjęcie porównawcze 1944 / 2026 rok. Pruszcz Gdański ulice Kopernika i Kasprowicza.

Zapytaliśmy pana Jürgena Zapfa, eksperta w dziedzinie Luftwaffe, jakie było przeznaczenie konstrukcji przypominającej hangar, czy mogła to być hala techniczna lub system słupów do maskowania? Według znawcy tematyki Luftwaffe mogła to być tzw. Wärmeschutzhalle -prowizoryczna, ogrzewana hala służąca do ochrony sprzętu lotniczego przed niekorzystnymi warunkami atmosferycznymi. Szukając dodatkowych informacji na temat Wärmeschutzhalle, trafiliśmy na dokumenty dotyczące obozu Hailfingen-Tailfingen. Opisywana tam sytuacja była bardzo zbliżona do tej znanej z Praust, obóz funkcjonował w celu rozbudowy infrastruktury lotniskowej.

Materiały z obozu Hailfingen-Tailfingen

Poniżej przedstawiamy kilka szkiców obrazujących, jak mogła wyglądać konstrukcja Wärmeschutzhalle, opracowanych na podstawie materiałów pochodzących z obozu Hailfingen-Tailfingen.

Betonowe słupy, identyczne do tych z Pruszcza Gdańskiego. Obóz pracy przymusowej w Hailfingen-Tailfingen.

Podpory Wärmeschutzhalle dawnego obozu Hailfingen-Tailfingen.

Betonowe słupy, identyczne do tych z Pruszcza Gdańskiego. Dawny obóz pracy przymusowej w Hailfingen-Tailfingen.

Projekt hali, hangaru Wärmeschutzhalle.

Wärmeschutzhalle.

Wykopaliska na terenie obozu Hailfingen-Tailfingen.

Spotkanie z byłymi więźniami obozu Hailfingen-Tailfingen.

Wracamy do Praust, po odnalezieniu identycznych podpór w materiałach z obozu Hailfingen-Tailfingen ponownie kierujemy uwagę na rejon ulicy Kasprowicza. Według autorów strony poświęconej tzw. „berlince” [2], na polach Radunicy planowano budowę nowego lotniska. Nasze ustalenia wskazują, że obszary takie jak Prauster Kolonie (Słowackiego - Kasprowicza), Prauster Pfarrdorf (Kochanowskiego) oraz Woyanower Viertel (Droga Słowackiego) zostały w znacznym stopniu zmilitaryzowane. Analiza działań niemieckich pozwala przypuszczać istnienie dwóch możliwych scenariuszy rozwoju sytuacji.

Pierwszy zakładał przygotowanie infrastruktury na wypadek wycofywania się wojsk. Tworzono wówczas obiekty zastępcze, drogi kołowania oraz miejsca maskowania samolotów wśród istniejącej zabudowy. Działania te obejmowały rozległy teren od Cieplewa aż po Radunicę. Najbliższy pas kołowania dla samolotów znajdował się prawdopodobnie w rejonie dzisiejszego Placu Wolności. Podobną funkcję mogła pełnić również ulica Gałczyńskiego. W tym czasie powstały szerokie drogi łączące poszczególne odcinki infrastruktury (oznaczone jako 1, 2, 3 i 4, na planie poniżej).

Drugi wariant zakładał przeniesienie głównej infrastruktury lotniska na teren Radunicy oraz utworzenie rozbudowanego zaplecza w postaci obozu pracy, związanego z funkcjonowaniem Aussenarbeitslager Praust bei Danzig.

1 Wärmeschutzhalle Praust Prausterkolonie,

2 Pasy lotnicze wspomagające działanie lotniska,

3, 4, 5 Drogi kołowania Gałczyńskiego, Plac Wolności, Roszkowo.

Przyjrzyjmy się jeszcze raz mapie terenów potężnego lotniska Praust - Zipplau- Prausterfeld [3]

Potężne lotnisko Praust. Opis mapy (https://praust.wordpress.com/category/potezne-lotnisko-praust/ )

A teraz lokalna sensacja!
Odnaleźliśmy drugi hangar, halę typu Wärmeschutzhalle na terenie dawnego Gut Kochstedt w Praust czyli obecnej JW! Dzięki uprzejmości dowództwa jednostki wojskowej JW 1300 publikujemy materiały dotyczące drugiej prausterskiej Wärmeschutzhalle.

Prezentowane wcześniej betonowe podpory z okolic ulicy Kasprowicza, które w momencie opisywania tematu były już usunięte (w ich miejscu powstała nowa zabudowa mieszkaniowa), mają swój odpowiednik zachowany do dziś. Okazuje się bowiem, że identyczne słupy przetrwały na terenie jednostki wojskowej w Pruszczu Gdańskim, gdzie udało nam się je zlokalizować oraz udokumentować.

Po przeanalizowaniu dokumentów alianckich dokonaliśmy kalibracji położenia wskazywanej stacji radarowej względem współczesnego układu terenu. W taki sposób obszar ten opisywali alianci. Jednocześnie istnieje duże prawdopodobieństwo, że właśnie w tym miejscu funkcjonował wydzielony podobóz pracy przymusowej i to w jego rejonie znajdują się zachowane do dziś betonowe podpory.

Stacja radarowa, w taki sposób obszar ten opisywali alianci.

Mapa dodatkowa obiektów lotniska Praust

1 Wärmeschutzhalle Praust Prausterkolonie,
2 Drogi kołowania Gałczyńskiego, Plac Wolności,
3 Aussenarbeitslager Praust bei Danzig,
4 Droga kołowania Roszkowo/ Rostau,
5 Pas startowy,
6 Gut Kochstedt, Klonowo, Komarowo,
7 Wireless Station + Wärmeschutzhalle Kochstedt.

Tak prezentowała się w 1944 roku gotowa konstrukcja na terenie lotniska. Według opinii W. Samóla z Muzeum II Wojny Światowej miejsce, w którym znajdują się pozostałości betonowych słupów, było częścią obozu na terenie Kochstedt, wydzielonym obszarem tego kompleksu.

A teraz cel naszych poszukiwań - kilka zdjęć. Pozostałości betonowych podpór Wärmeschutzhalle na terenie Kochstedt: