Dzisiejszy wpis poświęcamy budynkowi przy ulicy Chopina 14. W dawne historyczne tkance architektonicznej Pruszcza ulica ta nosiła nazwę Bahnhofstraße, zaś tuż po wojnie patronował jej Józef Stalin (w dokumentach i na mapach z epoki pojawiały się wersje od Generalisimusa po Marszałka Stalina).
Co ciekawe, w powojennych realiach budynek ten figurował dokładnie pod numerem 14, co jest sporą ciekawostką architektoniczno-kartograficzną, ponieważ analizując układ pozostałych posesji na dawnych planach Pruszcza, logika ciągu ulicy wskazywałaby raczej na numer 4. Przedwojenne spisy mieszkańców (np. księgi adresowe ze śladami nazwiska R. Wetzel czy mieszkańców takich jak rodziny Kaschubowski, Müller czy Piernitzki) sugerują jednak, że ten konkretny numer pozostał zdumiewająco stabilny mimo historycznych zawirowań.
Inspiracją do przygotowania tego materiału stała się seria unikalnych, archiwalnych fotografii z około 1910 roku, które pojawiły się jakiś czas temu na jednym z portali aukcyjnych. Udawało nam się je zdobyć, dzięki czemu mogliśmy wykonać precyzyjne, wysokiej rozdzielczości skany.
To właśnie dzięki nim na jaw wyszło mnóstwo fascynujących detali architektonicznych i historycznych drobiazgów z początków XX wieku, które wcześniej pozostawały niewidoczne.
Poniżej zdobyczne zdjęcia i kilka kadrów szczegółów po skanowaniu. Sensacyjne zdjęcia z 1910 roku ujawniające ujmujące detale frontu, widok od zaplecza oraz szyld ubezpieczyciela (Agentur der Vaterländischen Feuer-versicherungs Gesellschaft in Elberfeld).
Fasada budynku. Z powiększenia tabliczki/skrzynki wynika nazwa P. VILLA STORCHNEST (lub czytana wariantowo Storzhuest), nazwisko R. WETZEL oraz ówczesny adres BAHNHOFSTRASSE (dzisiejsza ul. Chopina 14).
Widok budynku od strony podwórza (od tyłu). Na ujęciu z około 1910 roku doskonale widać przydomowy ogród, rozwieszone pranie oraz gospodarki i dobudówki znajdujące się na tyłach posesji przy dawnej Bahnhofstraße.
Zbliżenie na detal z elewacji frontowej. Po skanowaniu udało się odczytać tabliczkę agentury ubezpieczeniowej (tzw. Spritzenverband / tarcza ubezpieczeniowa budynku). AGENTUR der Vaterländischen Feuer-versicherungs Gesellschaft in Elberfeld (Agentura Ojczystego Towarzystwa Ubezpieczeń od Ognia w Elberfeld) [1].
Dla porównania, znaleziona w sieci oryginalna, zachowana tablica tego ubezpieczyciela. Doskonale widać na niej charakterystyczny motyw z lwem oraz napis AGENTUR der Vaterländischen (Feuer-Versicherungs-Gesellschaft in Elberfeld).
Dla porównania, znaleziona w sieci oryginalna, zachowana tablica tego ubezpieczyciela. Doskonale widać na niej charakterystyczny motyw z lwem oraz napis AGENTUR der Vaterländischen (Feuer-Versicherungs-Gesellschaft in Elberfeld).
Przybliżenie na skrzynkę na listy / tabliczkę przy wejściu. Po skanowaniu wyraźnie widać nazwisko właściciela bądź mieszkańca domu: R. Wetzel.
Lista mieszkańców ze spisu mieszkańców Praust (księgi adresowej z 1942 roku). Potencjalnie numeracja budynków przy Bahnhofstraße się nie zmieniła, na co wskazują poniższe wpisy pod numerem 14:
Kaschubowski Heinrich - Arbeiter (robotnik); Bahnhofstraße 14
Müller Heinrich -Arbeiter (robotnik); Bahnhofstraße 14
Piernitzki Albert - Arbeiter (robotnik); Bahnhofstraße 14
Piernitzki Albert - Arbeiter (robotnik); Bahnhofstraße 14
Piernitzki Helene - Bahnhofstraße 14
Schwitkowski Johann - Arbeiter (robotnik); Bahnhofstraße 14
Gdański spis z nazwiska Wetzel.
BYŁO / JEST: Porównanie fasady budynku przy dawnej Bahnhofstraße (ok. 1910 roku) z widokiem współczesnym (ul. Chopina 14). Doskonale widać zmiany w detalu architektonicznym i otoczeniu, jakie zaszły na przestrzeni ponad stu lat.
Rysunek techniczny / poglądowy elewacji frontowej budynku (z widocznym gankiem i werandą), stworzony jeszcze przed późniejszymi zmianami i dociepleniem obiektu.
Rysunek techniczny / poglądowy elewacji frontowej budynku (z widocznym gankiem i werandą), stworzony jeszcze przed późniejszymi zmianami i dociepleniem obiektu.
Rysunek techniczny / poglądowy elewacji budynku, stworzony jeszcze przed późniejszymi zmianami i dociepleniem obiektu.
Rysunek techniczny / poglądowy elewacji budynku, stworzony jeszcze przed późniejszymi zmianami i dociepleniem obiektu.
Budynek około 2005 roku, jeszcze przed położeniem tynku i dociepleniem. W surowej cegle prezentował się zdecydowanie lepiej, późniejsza elewacja niestety nie dodała mu uroku, stanowiąc kolejny przykład tego, jak współcześnie zaciera się i niszczy dawną tkankę architektoniczną Pruszcza.
Budynek około 2005 roku, jeszcze przed położeniem tynku i dociepleniem. W surowej cegle prezentował się zdecydowanie lepiej, późniejsza elewacja niestety nie dodała mu uroku, stanowiąc kolejny przykład tego, jak współcześnie zaciera się i niszczy dawną tkankę architektoniczną Pruszcza.
Budynek około 2005 roku, jeszcze przed położeniem tynku i dociepleniem. W surowej cegle prezentował się zdecydowanie lepiej, późniejsza elewacja niestety nie dodała mu uroku, stanowiąc kolejny przykład tego, jak współcześnie zaciera się i niszczy dawną tkankę architektoniczną Pruszcza.
Budynek około 2005 roku, jeszcze przed położeniem tynku i dociepleniem. W surowej cegle prezentował się zdecydowanie lepiej, późniejsza elewacja niestety nie dodała mu uroku, stanowiąc kolejny przykład tego, jak współcześnie zaciera się i niszczy dawną tkankę architektoniczną Pruszcza.
Budynek we współczesnej odsłonie (ul. Chopina 14). Choć zachowano zielony ganek i charakterystyczną drewnianą werandę, gładki tynk i nowa kolorystyka skutecznie przesłoniły dawny, ceglany klimat historycznej Bahnhofstraße.
Budynek we współczesnej odsłonie (ul. Chopina 14). Choć zachowano zielony ganek i charakterystyczną drewnianą werandę, gładki tynk i nowa kolorystyka skutecznie przesłoniły dawny, ceglany klimat historycznej Bahnhofstraße.
Budynek we współczesnej odsłonie (ul. Chopina 14). Choć zachowano zielony ganek i charakterystyczną drewnianą werandę, gładki tynk i nowa kolorystyka skutecznie przesłoniły dawny, ceglany klimat historycznej Bahnhofstraße.
Współczesny detal, ozdobne, dwuskrzydłowe drzwi wejściowe do budynku przy ul. Chopina 14.
Współczesny detal, schody w budynku przy ul. Chopina 14.
Na koniec ciekawostka z fantów pruszczańskich.
Niezwykła pamiątka filatelistyczna i historyczny dokument z powojennych lat. List polecony (Einschreiben) wysłany z terenu NRD (Burkhardtsdorf) do mieszkańca Pruszcza Gdańskiego Bogusława Wolbeka. Na maszynopisie wyraźnie widnieje ówczesna nazwa ulicy: ul. Stalina 14 (dzisiejsza ul. Chopina).
Źródła:
