Bracia diabła. XIX-wieczna elitarna kompania z oblężonego Gdańska
Dziesięć lat temu w Pruszczu Gdańskim odbyła się wystawa „Pruszcz Gdański 1807-1814, Śladami Marszałka Lefebvre’a i Cesarza Napoleona”, która miała miejsce w dawnej plebanii przy ul. Wojska Polskiego 34. To właśnie tutaj w 1807 roku przez ponad dwa tygodnie gościł marszałek François Joseph Lefebvre, dowodzący wojskami, które miały zdobyć Twierdzę Gdańsk z rąk Prusaków. W niespełna trzy miesiące francuski garnizon zmusił miasto do kapitulacji.
Wystawa od razu przyciągnęła naszą uwagę, a szczególnie zaintrygował nas wątek gdańskich „Braci diabła” tajemniczej, elitarnej formacji wojskowej epoki napoleońskiej, działającej w niezwykle trudnych warunkach i zdobywającej pozycje wroga w sposób przypominający współczesnych komandosów.
Rok 1813 był trudny dla armii Napoleona. Wielka Armia poniosła klęskę w Rosji i musiała się wycofać, a Twierdza Gdańsk stawała się głównym punktem oporu w nadchodzącej kampanii. W tym dramatycznym okresie Polacy walczący u boku żołnierzy napoleońskich wnosili swój wkład w walkę o przyszłość Europy i nadzieję na odzyskanie niepodległości.
„Bracia diabła” nie byli zwykłymi żołnierzami. To była pierwsza w historii formacja o charakterze wczesnej jednostki specjalnej, elitarna, świetnie wyszkolona jednostka, działająca w trudnych warunkach, siejąca strach wśród wroga, zdobywająca zaopatrzenie i przeprowadzająca wypady na nieprzyjacielskie pozycje. Ich historie są pełne dramatycznych zwrotów akcji. Trop prowadzi nas do tajemniczej Reduty Kabrun, oznaczonej na planach literą „X” miejsca owianego niepewnością. To właśnie tam doszło do potyczki pułkownika de Chambure’a, który z ranną ręką kontynuował dowodzenie po tym, jak pocisk wpadł do jego kwatery. Lokalizację tego starcia udało nam się odtworzyć, choć wcześniej nie była ona jednoznacznie wskazywana.
Ta opowieść to nie tylko rekonstrukcja bitew i walk garnizonu to także historia odwagi, strategii i niezwykłych działań ludzi, którzy w cieniu wielkiej historii tworzyli własną legendę. Podążając ich śladem, tropem zapomnianych map, fragmentów relacji i zatartych nazw, odkryliśmy coś więcej niż tylko miejsce na planie. Natrafiliśmy na obrazy tych wydarzeń, utrwalone momenty nagłych uderzeń, nocnych rajdów i krótkich, gwałtownych starć, które choć nie zmieniły losów oblężenia, siały strach w szeregach wojsk oblegających i na długo zapisały się w pamięci ich uczestników.
- François Joseph Lefebvre
1. François Joseph Lefebvre (ur. 25 października 1755 w Rouffach, zm. 14 września 1820 w Paryżu) – francuski żołnierz, książę Gdańska i Marszałek Francji [1].
 - Napoléon Bonaparte
|
| 2. Napoleon Bonaparte, Napoleon I (ur. 15 sierpnia 1769 w Ajaccio na Korsyce, zm. 5 maja 1821 w Longwood na Wyspie Św. Heleny) – francuski wojskowy, Pierwszy Konsul Republiki Francuskiej 1799–1804, cesarz Francuzów w latach 1804–1814 i 1815, prezydent (1802–1805), a następnie król Włoch (1805–1814), Suweren Wyspy Elba (11 kwietnia 1814 – 20 marca 1815) [2]. |
Na dawnym forum Pruszcza Gdańskiego pojawiła się krótka relacja z programu „Teleexpress”. Zainteresowani tematem, postanowiliśmy przyjrzeć się mu bliżej. „Bracia diabła” - tak określano XIX-wieczną francuską jednostkę wojskową, której historia wiąże się z okresem wojen napoleońskich. Epoka ta rozpoczęła się w 1799 roku, kiedy władzę we Francji objął Napoleon Bonaparte. Za symboliczny koniec wojen napoleońskich uznaje się 20 listopada 1815 roku, po ostatecznej klęsce Napoleona pod Waterloo oraz podpisaniu drugiego traktatu paryskiego. W tym czasie Polska, wskutek rozbiorów z lat 1772-1795, zniknęła z mapy Europy. W kontekście naszych zainteresowań szczególnie istotne są walki o Gdańsk w 1807 roku oraz wydarzenia z 1813 roku, związane z kampanią rosyjską Napoleona [4].
OBLĘŻENIE GDAŃSKA (1807)
Od 23 stycznia 1793 roku Gdańsk znajdował się pod panowaniem Prus, na mocy II rozbioru Polski. Sytuacja ta uległa zmianie w 1807 roku, w czasie wojny Francji z IV koalicją antyfrancuską.
Po zwycięstwach Napoleona nad Prusami jesienią 1806 roku wojska francuskie skierowały się ku ujściu Wisły. Gdańsk, jako silnie ufortyfikowana twierdza i ważny port zaopatrzeniowy, miał ogromne znaczenie strategiczne. Jego zdobycie umożliwiało Francuzom zabezpieczenie zaplecza operacyjnego przed planowaną ofensywą przeciwko Rosji.
Oblężenie miasta rozpoczęło się w marcu 1807 roku i trwało blisko trzy miesiące. Dowództwo nad wojskami francuskimi sprawował marszałek François Joseph Lefebvre. Po ciężkich walkach i intensywnym ostrzale artyleryjskim pruski garnizon został zmuszony do kapitulacji w maju 1807 roku.
 |
| Walki o Gdański 1807 |
Wojska napoleońskie w niespełna trzy miesiące zmusiły garnizon miasta do kapitulacji.
W wyniku zwycięstwa Francuzów utworzono Wolne Miasto Gdańsk, pozostające pod protektoratem Napoleona. Nowy twór państwowy istniał do 1814 roku, kiedy to - po klęsce Francji - miasto ponownie znalazło się pod panowaniem pruskim.
4. Walki o Gdańsk podczas wojen napoleońskich. Plan oblężenia Gdańska przez wojska francuskie w 1807 roku.
OBLĘŻENIE GDAŃSKA (1813)
Zima 1812/1813 roku oraz rosyjskie mrozy rozbiły potęgę Wielkiej Armii Napoleona i zmusiły ją do odwrotu. Bonaparte zdecydował, że nowa linia obrony oprze się na Wiśle, a Wolne Miasto Gdańsk stanie się głównym punktem oporu. Wówczas rozpoczął się dla miasta prawdziwy koszmar, a Gdańsk niegdyś nazywany „Gibraltarem Bałtyku” ponownie znalazł się w centrum działań wojennych.
Miasto zostało oblężone przez wojska rosyjskie i pruskie, podczas gdy wewnątrz twierdzy bronił się francuski garnizon wraz z oddziałami sprzymierzonymi. Oblężenie trwało blisko jedenaście miesięcy i było niezwykle ciężkim okresem zarówno dla żołnierzy, jak i mieszkańców.
Decyzję o kapitulacji podjęto po wielkim pożarze w nocy z 30 na 31 października 1813 roku, który strawił południową część Wyspy Spichrzów wraz z zapasami żywności. Ostateczny akt kapitulacji podpisano 29 listopada 1813 roku.
W rezultacie Gdańsk ponownie znalazł się pod panowaniem pruskim [6].
5. Plan oblężenia Gdańska w 1813 roku podczas wojen napoleońskich (oblężenie przez wojska rosyjsko-pruskie).
Gdańsk stanowił główny punkt oporu nad dolną Wisłą. Francuski garnizon miasta został wzmocniony przez część wycofujących się oddziałów Wielkiej Armii, które znalazły się pod dowództwem generała Jeana Rappa. W twierdzy zgromadzono kilkadziesiąt tysięcy żołnierzy różnych narodowości Francuzów, Polaków, Niemców i Włochów.
Wraz z przedłużającym się oblężeniem sytuacja stawała się coraz trudniejsza. W mieście brakowało żywności, szerzyły się choroby, a ludność cywilna ponosiła dotkliwe konsekwencje działań wojennych. Gdańsk, odcięty od zaplecza i systematycznie ostrzeliwany, stopniowo wyczerpywał swoje możliwości obronne.
 |
| Jean Rapp (ur. 27 kwietnia 1771 w Colmar w Alzacji, zm. 8 listopada 1821 w Rheinweiler w Badenii) – francuski generał epoki napoleońskiej. |
„Gibraltar Bałtyku” liczył łącznie niemal 40 tysięcy żołnierzy, w tym 19 generałów. Jednak wskutek ran, chorób i trudnych warunków oblężenia zaledwie około 15 tysięcy żołnierzy pozostawało zdolnych do walki. W mieście panowały skrajne trudności – brakowało żywności i leków, a codzienne starcia z wojskami rosyjskimi i pruskimi wyczerpywały siły obrońców. Mimo tego garnizon wykazywał niezwykłą determinację, próbując utrzymać twierdzę jak najdłużej.
Według Cezarego Wołodkowicza, badacza epoki napoleońskiej:
„Co do liczebności garnizonu na początku oblężenia w 1813 roku – podawane 36 tysięcy należy włożyć między bajki. Ta liczba pochodzi ze wspomnieniowej pracy La Vie du général Campredon, pisanej niemal 20 lat po wydarzeniach i mija się z prawdą.
W rzeczywistości, w grudniu 1812 i styczniu 1813 przeprowadzano dokładne spisy jednostek napoleońskich wchodzących do Gdańska – odpowiednio 15 grudnia 1812 oraz 3 i 7 stycznia 1813. Wówczas do miasta przybyły cztery dywizje (7, 30, 33 i 34) wraz z kawalerią Cavaignaca i różnymi innymi oddziałami, które nie zdążyły się ewakuować. Łączna liczba żołnierzy wynosiła około 27 tysięcy.
Ostatni spis (brudnopis) wysłany do wicekróla Eugeniusza, dowódcy Wielkiej Armii, w połowie stycznia 1813 roku, zachowany w Archives Nationales, podawał liczbę około 25 tysięcy.
Siły rosyjskie wyznaczone do zdobycia miasta liczyły około 15 tysięcy ludzi, głównie pospolite ruszenie z okolic Nowogrodu. Pierwsze oddziały pojawiły się pod Gdańskiem 15 stycznia 1813 roku, jednak ze względu na słabe wyszkolenie ich działania ograniczały się początkowo do blokowania dróg transportowych i komunikacyjnych.
W dniach 5–6 marca 1813 roku Rosjanie przeprowadzili natarcie na okoliczne wsie: Chełm, Siedlce, Orunię i Wrzeszcz, które po zaciekłych walkach zostały zdobyte.
27 kwietnia pod miasto przybył książę Aleksander Wirtemberski, który przejął dowództwo nad oblężeniem. Szacuje się, że do 1 maja francuski garnizon stracił około 10 tysięcy ludzi, z czego niemal 90% w wyniku chorób.
 |
| Aleksander Fryderyk Karol Wirtemberski (ur. 24 kwietnia 1771 Mompelgard, zm. 4 lipca 1833 w Gocie) – książę Wirtembergii, generał rosyjski. |
DOUANES IMPÉRIALES
Elitarna służba ochrony granic I Cesarstwa Francuskiego, powołana przez Napoleona w 1804 roku. Jej głównym zadaniem było kontrolowanie przepływu towarów i zapobieganie przemytowi, ale funkcjonariusze pełnili także rolę straży porządkowej na terenach przygranicznych i w strategicznych punktach państwa.
Członkowie Douanes Impériales wyróżniali się surową dyscypliną, wyszkoleniem wojskowym oraz charakterystycznym umundurowaniem. W czasie wojen napoleońskich niejednokrotnie wspierali wojska w ochronie strategicznych miast i twierdz, w tym Gdańska, gdzie ich obecność pomagała kontrolować przepływ zaopatrzenia i wspierać obronę garnizonu.
Oficjalnie Douanes Impériales nie wchodziły w skład armii francuskiej, ale celnicy zachowywali się niczym prawdziwi żołnierze. Walczyli z przemytem towarów w ścisłej współpracy z wojskiem i pełnili swoje obowiązki z dyscypliną oraz profesjonalizmem charakterystycznym dla formacji wojskowych.
Byli doskonale wyszkoleni i skuteczni na stanowiskach w Urzędzie Celnym, niezależnie od tego, czy pochodzili z Francji, czy z krajów zaanektowanych przez Napoleona. W czasie wojen napoleońskich pełnili więc funkcję nie tylko strażników granic, lecz także strategicznego wsparcia dla garnizonów i punktów obronnych, takich jak Gdańsk.
Douanes Impériales brały udział w działaniach wojennych również podczas oblężenia Hamburga. Korpus celników obejmował jednostki piechoty, eskadrę kawalerii, kompanię artylerii, a nawet elementy marynarki wojennej.
Jak podkreśla badacz epoki napoleońskiej, Cezary Wołodkowicz:
„Celnicy mogli organizować zasadzki w Hamburgu, gdzie mieściła się ich centrala i tzw. komisja pryzów. W przypadku Gdańska brak jest informacji, aby celnicy organizowali zasadzki na morzu.”
W samym Napoleońskim Gdańsku funkcjonowała flota kaperska, licząca od kilku do kilkunastu jednostek, głównie szalup kanonierskich. Załogi tworzyli częściowo miejscowi marynarze zaciągnięci jako kaprowie oraz żołnierze garnizonu w latach 1809-1811 głównie Polacy. Za służbę na statkach otrzymywali oni dodatek do żołdu oraz prawo do udziału w łupach, które czasem były znaczne, szczególnie w związku z zaległościami w wypłacie żołdu stacjonujących w Gdańsku Polaków.
Jednak o celnikach nie ma wzmianki w raportach generała Rappa. Ich liczba w Gdańsku była niewielka. prawdopodobnie od kilkudziesięciu do kilkuset osób, ale brak dokładnych danych. W dokumentach dotyczących wpłynięć statków do portu gdańskiego, które Rapp przesyłał do ministra administracji wojennej i marszałka Davout, zawsze jako obsadę jednostek morskich wymieniano żołnierzy garnizonu, a nie celników.
Funkcjonariusze celni, wspierani przez wybranych spośród najlepszych strzelców żołnierzy, tworzyli specjalną kompanię snajperów. Byli odpowiedzialni za obsługę potężnych dział karabinowych i skutecznie powstrzymywali siły wroga, utrzymując je z dala od bastionów miasta.
 |
| Mundur z epoki Habit cesarskiego porucznika celnego w 1809 |
Funkcjonariusze występowali w zielonych mundurach kroju frakowego. Ich wyróżnikiem były ozdobne guziki z wizerunkiem orła zwieńczonego symbolem Oka Opatrzności - znakiem władzy i czujności państwa [10].
Żołnierze w mundurach z epoki
 |
| Żołnierze w mundurach z epoki |
Z dostępnych relacji wynika, że ze względu na swoje doświadczenie i specyfikę zadań mogli działać w Gdańsku w ramach tzw. diabelskiej kompanii. W literaturze pojawia się również informacja, iż o ich przysłanie do miasta zabiegał generał Jean Rapp.
DYWIZJA GDAŃSKA:
Dywizja Gdańska była niemiecko-polską formacją wojskową okresu napoleońskiego, pozostającą w służbie francuskiej. Utworzona po zdobyciu miasta w 1807 roku, stanowiła element sił podporządkowanych Napoleonowi i związanych z utworzonym wówczas Wolnym Miastem Gdańskiem. W strukturze armii napoleońskiej formacja ta funkcjonowała jako 7. Dywizja. Składała się z oddziałów o zróżnicowanym składzie narodowościowym, w tym żołnierzy polskich i niemieckich, co odzwierciedlało wielonarodowy charakter sił operujących w rejonie ujścia Wisły. Dywizja Gdańska odegrała istotną rolę zarówno w okresie stabilizacji po oblężeniu 1807 roku, jak i podczas dramatycznej obrony twierdzy w 1813 roku.
 |
| Guzik z epoki, artyleryjski z nr.7 |
Świetny, bardzo konkretny materiał — uporządkuję go językowo, skrócę powtórzenia i nadam mu rytm narracyjny, tak aby dobrze funkcjonował między zdjęciami, a jednocześnie zachował wszystkie kluczowe daty.
Dywizja Gdańska – najważniejsze daty i wydarzenia
Będący pod protektoratem Cesarstwa Francuskiego garnizon Gdańska tworzyły przede wszystkim jednostki polskie:
5. pułk piechoty
10. pułk piechoty,
11. pułk piechoty.
W 1812 roku, wraz z 16. kompanią artylerii pieszej kpt. Jana Leppiege, 1. kompanią artylerii konnej kpt. Władysława Ostrowskiego oraz kompanią saperów por. Dyonizego Suchowskiego, oddziały te utworzyły trzon dywizji piechoty gen. Karola Ludwika Grandjeana – tzw. Dywizji Gdańskiej.
13 stycznia 1813
Oddziały dywizji wkroczyły na teren twierdzy gdańskiej. W połowie stycznia siły polskie liczyły 5835 żołnierzy.
Dywizja Gdańska, wraz z dwiema dywizjami francuskimi oraz częścią korpusu bawarskiego, stanowiła załogę twierdzy. Początkowo Polacy bronili miasta od południa i zachodu, organizując również wypady na pozycje rosyjskie i pruskie – zarówno w celu osłabienia przeciwnika, jak i zdobycia żywności.
5–6 marca 1813
Nieprzyjaciel zaatakował twierdzę. Pierwszy szturm został odparty, kolejne uderzenia skierowano na Chełm, Orunię, Wrzeszcz i Siedlce. Miejscowości te kilkakrotnie przechodziły z rąk do rąk.
24 marca
Walki o przedmieście Święty Wojciech. Brygada gen. Radziwiłła, wzmocniona 11. pułkiem piechoty, zdobyła lazarety, magazyny prowiantu oraz stado bydła.
15 kwietnia
Starcia pod Brętowem.
Noc z 27 na 28 kwietnia
Udany wypad na Mierzeję Wiślaną. Zdobyto 290 jeńców oraz znaczne zapasy żywności: dziesiątki wozów z prowiantem i paszą, stado owiec i świń oraz około 800 sztuk bydła rogatego.
Podczas parady z okazji Świąt Wielkanocnych gen. Jean Rapp wystąpił w polskim mundurze. Wyróżniła się wówczas 1. kompania artylerii konnej kpt. Ostrowskiego, która zyskała przydomek „baterii piekielnej”.
9 czerwca
Gen. Rapp przeprowadził wypad na Orunię. Prawe skrzydło stanowiła brygada gen. Radziwiłła. Bataliony polskie pod dowództwem ppłk. Piotra Szembeka oraz majorów Poniatowskiego i Deskura uderzyły z ogromnym impetem, opanowując i utrzymując Orunię.
10 czerwca
Podpisano ponad dwumiesięczne zawieszenie broni. Wykorzystano je na naprawę fortyfikacji, broni i uzupełnienie zapasów.
28–29 sierpnia 1813
Połączone siły rosyjsko-pruskie przystąpiły do szturmu. W walkach o Orunię, Wrzeszcz, Siedlce i Stogi wsławiły się 11. pułk piechoty oraz 9. pułk ułanów. Atak został odparty, lecz oblegający rozpoczęli systematyczny ostrzał artyleryjski.
Od końca sierpnia do końca listopada na miasto spadło ponad 200 tysięcy pocisków. Wyniszczający ostrzał oraz klęska Napoleona pod Lipskiem przesądziły o losie Gdańska.
29 listopada 1813
Rozpoczęto rozmowy kapitulacyjne. Dywizja Gdańska liczyła wówczas zaledwie 3626 żołnierzy. Choroby, przeziębienia i tzw. „tyfus głodowy” zdziesiątkowały załogę.
2 stycznia 1814
Polskie pułki opuściły Gdańsk. W ręce rosyjskie wpadły orły 10. i 11. pułku piechoty, później wystawione jako trofea w Soborze Kazańskim w Petersburgu.
Orła 5. pułku piechoty ocalił gen. Radziwiłł, składając go w lapidarium w rodzinnym Nieborowie.
Choć początkowo gwarantowano Polakom możliwość połączenia z Wojskiem Polskim we Francji, car Aleksander zmienił decyzję i żołnierze powrócili do Księstwa Warszawskiego.
W końcu 1814 roku stawili się w miejscach koncentracji swoich pułków, a po reorganizacji Wojska Polskiego w 1815 roku utworzyli 5. pułk piechoty liniowej.
Oblężenie i kapitulacja Gdańska
W obronie Gdańska w 1813 roku szczególnie wyróżnili się Polacy, a wśród nich kapitan – późniejszy podpułkownik Władysław Tomasz Ostrowski, syn Tomasza, herbu Rawicz. Jego nazwisko pojawia się w relacjach z walk jako dowódcy baterii artylerii konnej, która odegrała znaczącą rolę w starciach pod miastem.
17 stycznia 1813
Kompania artylerii konnej powróciła do Gdańska z pięcioma działami i pozostała w twierdzy aż do kapitulacji. W jej składzie znajdowali się doświadczeni kanonierzy, którzy szybko zyskali opinię jednego z najbardziej skutecznych oddziałów obrony.
Źródła z epoki podkreślają energię i zdecydowanie Ostrowskiego w działaniach bojowych. Podczas jednego ze starć jego bateria, wysunięta na pół zasięgu ognia, skutecznie wsparła natarcie piechoty, zmuszając przeciwnika do odwrotu i przyczyniając się do odbicia utraconych pozycji. Artyleria konna, dzięki swojej mobilności, wielokrotnie przechylała szalę walki na stronę obrońców.
W kompanii tej służył również młody podporucznik Józef Bem, który w czasie oblężenia awansował na porucznika. Istnieje przypuszczenie, że obserwacja używanych przez Brytyjczyków rakiet kongrewskich tzw. rac, które pojawiały się nad Gdańskiem mogła zainspirować go do późniejszych badań nad bronią rakietową w armii Królestwa Polskiego.
Z kompanii Ostrowskiego wywodzili się także kanonierzy Borowski i Moszyński, którzy weszli w skład elitarnej „piekielnej kompanii” kpt. Chambura oddziału szczególnie odznaczającego się w walkach oblężniczych.
Władysław Tomasz Ostrowski
Władysław Tomasz Ostrowski herbu Rawicz
(ur. 7 marca 1790 w Warszawie, zm. 21 listopada 1869 w Krakowie)
Oficer artylerii konnej, uczestnik kampanii napoleońskich, odznaczony Krzyżem Legii Honorowej za udział w kampanii 1812 roku przeciw Rosji. W 1813 roku awansowany na podpułkownika artylerii konnej.
W późniejszych latach odegrał istotną rolę polityczną podczas powstania listopadowego został marszałkiem Sejmu Królestwa Polskiego. W sierpniu 1814 roku, z polecenia gen. Jana Henryka Dąbrowskiego, prowadził w Petersburgu rozmowy z carem Aleksandrem I dotyczące przyszłości Księstwa Warszawskiego.
Akcja z 5 marca chlubny dzień oblężenia:
 |
| Władysław Tomasz Ostrowski herbu Rawicz |
Podwójna "kapitulacja" Polaków.
Atak na Gdańsk trwał. Potężne bombardowanie i pożary w tym spichlerzy zdemoralizowały sporą część obrońców. Załoga, generał Rapp negocjował poddanie. Polacy nie tylko odmówili ale po zdradzie Moskali odnośnie warunków kapitulacji wpadli na iście szatański plan.
„Bracia Diabła” – elitarna kompania z oblężonego Gdańska (1813)
Wśród relacji z oblężenia Gdańska w 1813 roku pojawia się nazwa, która brzmi niemal jak legenda: „Bracia Diabła”. W dokumentach i wspomnieniach występują oni pod kilkoma określeniami:
-Frères de Diable – Bracia Diabła,
-Compagnie infernale – Piekielna Kompania,
-Les Enfants Perdus – „Zagubione Dzieci” (żołnierze wysyłani do najbardziej ryzykownych zadań),
-l’Infernale Chambure – „Piekielni Chambure’a”.
Nie był to jednak mit ani literacka metafora. Była to rzeczywista formacja wojskowa działająca w składzie francuskiego garnizonu twierdzy.
Geneza „Piekielnej Kompanii”
W 1813 roku, podczas rosyjsko-pruskiego oblężenia Gdańska, francuski oficer Laurent Augustin Pelletier de Chambure zebrał spośród różnych jednostek najbardziej doświadczonych i nieustraszonych żołnierzy. Chambure urodził się 30 marca 1789 roku w Vitteaux (Côte-d'Or). W czasie kampanii napoleońskich dał się poznać jako oficer energiczny i zdecydowany. W Gdańsku stworzył oddział przeznaczony do najtrudniejszych zadań: wypadów nocnych, rozpoznania, działań zaczepnych i akcji prowadzonych poza liniami wroga.To właśnie od jego nazwiska przyjęła się najbardziej znana nazwa formacji – „l’Infernale Chambure”. Żołnierze tej kompanii funkcjonowali na pograniczu regularnej wojny i działań specjalnych. Wysyłano ich tam, gdzie sytuacja wymagała odwagi graniczącej z desperacją. Określenie Les Enfants Perdus – „zagubione dzieci” – nie było przypadkowe. W terminologii wojskowej epoki oznaczało oddziały przeznaczone do szczególnie ryzykownych operacji, często o niewielkich szansach powrotu.
Oblężone miasto i wojna bez złudzeń
Jesienią 1813 roku Gdańsk był twierdzą wyczerpaną wielomiesięcznym oblężeniem. Setki tysięcy pocisków artyleryjskich spadały na miasto, płonęły spichlerze, brakowało żywności, a w lazaretach szerzyły się choroby. W takich warunkach działania „Piekielnej Kompanii” nabierały szczególnego znaczenia. Wypady za linie rosyjskie i pruskie miały nie tylko wymiar militarny – często pozwalały zdobyć żywność, zwierzęta gospodarskie czy zapasy niezbędne do przetrwania twierdzy. Wśród żołnierzy działających w Gdańsku znajdowali się również Polacy. Garnizon twierdzy w znacznej części tworzyły jednostki polskie, a relacje z epoki wskazują, że także oni uczestniczyli w najbardziej śmiałych akcjach zaczepnych. To właśnie ten wątek – obecność Polaków w strukturach elitarnej, „piekielnej” formacji – stanowi jeden z najbardziej intrygujących elementów historii oblężenia.
Kapitulacja i los dowódcy
Po miesiącach walk, głodu i epidemii twierdza skapitulowała pod koniec 1813 roku. Chambure dostał się do niewoli i do Francji powrócił dopiero w 1815 roku. Zmarł 11 lipca 1832 roku w Paryżu, w czasie epidemii cholery. „Bracia Diabła” nie pozostawili po sobie odrębnych sztandarów ani formalnie wyodrębnionej struktury w nowoczesnym rozumieniu. Byli raczej elitarną kompanią zadaniową, zorganizowaną wokół charyzmatycznego dowódcy i funkcjonującą w realiach oblężonego miasta.
Ich legenda przetrwała jednak w relacjach i pamięci o oblężeniu Gdańska jako przykład odwagi, determinacji i wojny prowadzonej do granic ludzkiej wytrzymałości.
 |
| Laurent Augustin Pelletier de Chambure |
„Kompania piekielna” w działaniu
Relacje z listopada 1813 roku pokazują, że „Piekielna Kompania” nie była jedynie legendą. W dniach 3 i 4 listopada bombardowanie Gdańska trwało nieprzerwanie, silniejsze niż kiedykolwiek wcześniej. W tych „piekielnych walkach artyleryjskich” wyróżniali się m.in. ogniomistrz Trojanowski oraz kanonier Moszyński – żołnierze działający pod dowództwem kapitana Władysława Ostrowskiego.
Już współcześni podkreślali niezwykłą odwagę Moszyńskiego, a sama nazwa „kompania piekielna” miała być – jak zapisywano – nadana przez Francuzów z dumą, a przez nieprzyjaciela z uznaniem.
W nocy z 16 listopada kapitan Laurent Augustin Pelletier de Chambure ponownie przeprowadził wypad na pozycje rosyjskie. Według relacji akcja zakończyła się bez oddania strzału, lecz z dużymi stratami zadanymi przeciwnikowi w jego własnych transzejach. W kolejnych dniach walki nie ustawały. Wspominani są m.in. kapitan Paprocki, porucznik Zbiewski, kapitan Miałkowski, kanonier Zieliński i Postępski, a także kapral Nowacki, grenadier Muak i Ubranowski – nazwiska dziś niemal zapomniane, a wówczas należące do ludzi działających na pierwszej linii najbardziej ryzykownych operacji.
Charakter oddziału
Jak podkreśla badacz epoki napoleońskiej Cezary Wołodkowicz, kompania składała się z ochotników, spośród których 24-letni Chambure wybierał najlepszych i najbardziej bystrych żołnierzy.
Byli uzbrojeni w: karabiny dragonów (krótsze i poręczniejsze niż standardowe muszkiety piechoty), parę pistoletów, krótkie szable piechoty typu sabre-briquet. Oddział przeznaczony był do działań rajdowych za liniami wroga: niszczenia magazynów, składów amunicji oraz artylerii przeciwnika. W realiach oblężonego miasta oznaczało to operacje prowadzone nocą, w trudnym terenie, często w ciszy, bez wsparcia większych sił.
Chambure został mianowany kapitanem 8 lutego 1813 roku i skierowany do sztabu generała Rappa. W czasie obrony Gdańska został dwukrotnie ranny, lecz przetrwał oblężenie. Po powrocie do Francji awansował na pułkownika. Zmarł w 1832 roku podczas epidemii cholery, pełniąc funkcję oficera sztabowego marszałka Soulta.
„Bracia Diabła” nie byli formalnym pułkiem ani stałą strukturą etatową. Byli raczej elitarną kompanią zadaniową wyłonioną z garnizonu Gdańska w momencie, gdy sytuacja wymagała ludzi gotowych do działań poza schematem regularnej wojny. Wśród nich znajdowali się zarówno Francuzi, jak i Polacy. I właśnie ten splot narodowości, wspólnej walki i ekstremalnych warunków oblężenia sprawia, że historia „Piekielnej Kompanii” pozostaje jednym z najbardziej intrygujących epizodów obrony Gdańska w 1813 roku.
Kompania piekielna:
Fragment z "Żywot Tomasza Ostrowskiego, ministra Rzeczypospolitej", Tom 2
WYPAD NA SOBIESZEWO
5 listopad
Podczas gdy oblężeni wszystkie swoje wysiłki skierowali przeciwko atakom z Biskupiej Górki <Bischofsberg>, kapitan Chambure, 5 listopada, w środku nocy, zaokrętował się z jego kompanią w Nowym Porcie<Neufahrwasser>
Kapitan Chambure przygotowywał bardzo ostrą lekcję dla naszych napastników.
Wsiadł na statek ciemną nocą, oszukując czujność floty. wylądował (przybił)
naprzeciw Bohnsack. Zaskoczył wioskę, podłożył ogień.
Podpalił domostwa i magazyny, mordując ludzi i konie i wrócił do swojej łodzi.
Słychać było trąbki, słychać było sygnał dla armii; śmierć wydawała się nieuchronna.
Niemniej jednak nie stracił odwagi, uspokaja żołnierzy, przedziera się przez okopy wroga i przybywa bezpieczny i zdrowy w momencie, kiedy już myślano, że jest zabity.
Wkrótce zaczyna kolejny marsz i kieruje się w kierunku Brzeżna<Broesen>.
Jedna noc, popłynął ze stoma dzielnymi mężczyznami i zaatakuje w Bohnsack
gdzie stacjonuje trzy tysiące Rosjan, zabije strażników, zaskoczy wroga, zabijając
trzysta piętnaście i zniszczył tysiące rakiet zapalających
...
Przeprawiając się łodzią
przez Wisłę, zaatakował wioskę Bonsak, zajętą przez 3000 wrogów,
podpalił obóz, w którym zginęło 150 ludzi i ich koni; armaty są
przybite, zapasy z żywnością i amunicją Pelletier jest ranny
dwoma strzałami.
Aby powrócić, łodzie przeprawione przez prąd, zmuszone przekroczyć armię rosyjską, by powrócić do Gdańska.
....
Ten cios, który kosztował wroga ponad sto pięćdziesięciu mężczyzn zabitych lub rannych, "kosztował" tylko trzech ludzi w Kompanii Chambure.
Kilka dni później nie mniej szczęścia miało inne starcia, które szerzyły terror wśród oblegających żołnierzy, którzy nie uważali się za bezpiecznych w okopach ani za palisadami baterii.
REDUTA KABRUN:
Jedna z słynniejszych akcji diabłów Chamboure
16 na 17 listopada 1813
Atak na Redutę Kabrunn
Podczas oblężenia Gdańska, w nocy z 16 na 17 listopada 1813 r., Chambure
przeprowadził szczególnie skuteczną akcję przeciwko wojskom rosyjskim.
Zaskoczył ludzi z Reduty Kabrunn: zabito 80 ludzi, zraniono wielu innych, zniszczyli działa przed ponownym ich użyciem
Chambure pozostawił w beczce moździerza orędzie do księcia Aleksandra z Wurtemberii dowodzącego wojskami rosyjskimi.
Ta scena jest przedstawiona na obrazie Horacego Verneta.
Według przekazu wiadomość brzmi:
"Książę, twoje bomby powstrzymały mnie od spania, przyszedłem, by zniszczyć twoje moździerze; nie budź mnie więcej, bo będę zmuszony do nowych wizyt. "
 |
| Reduta Kabrunna (według Horacego Verneta) - kpt. Chambure wkłada do zagwożdżonego moździerza list do rosyjskiego dowódcy oblężenia Aleksandra Wirtemberskiego |
A było to tak:
W nocy z 16 na 17 listopada 1813 r. wróg bombardował Gdańsk
Bomba spadła na koszary i wpadła do pokoju, w którym spał kapitan Pelletier
de Chambure, dowódca kompanii.
Wróg nadał im przydomek piekielnej.
Pocisk wystrzelił niedaleko łóżka nieustraszonego kapitana, którego nagle obudził.
Chambure wstaje i pisze do księcia Wurtemberga następującą notatkę:
"Książę,
twoje bomby zakłóciły mój sen; Postanowiłem wyjść z moją załogą, aby
zniszczyć moździerze. Doświadczenie sprawi, że tak będzie .
Niebezpiecznie jest obudzić śpiącego lwa".
Północ, 16 listopada 1813; kwadrans przed wyjściem.
Auguste de Chambure.
Zbiera swoje towarzystwo, odczytuje list i oświadcza,
że jest zdecydowany odesłać swoją wiadomość w jednym z moździerzy,
z których wystrzeliła bomba, która go obudziła.
" Obiecajcie mi, że pójdziecie za mną, weźmiemy redutę.
Odpowiadam za sukces".
Wszyscy złożyli przysięgę i on wyszedł z nimi.
Kapitan Chambure udał się do Reduty Kabrunn, kierując się na Laugfurh Lane.
Niebo było ciemne, a wiatr nadciągał od strony wroga, co sprzyjało szczególnie podejściu reduty.
Piekielna kompania dotarła do podnóża reduty;
Chambure przekroczył pierwszą palisadę;
jego żołnierze podążają za nim
i pędzą na wroga
Rosjanie uciekają A w drugiej linii i w reducie,
wchodzi z nimi nasza załoga.
Na placu zginie sto ludzi; większa liczba zostaje raniona,
reszta zostaje ocalona w nocy.
----
Napoleon i Gdańsk Pierwsze Wolne Miasto Gdańsk 1807–1813/14:
„Książę! Twoje bomby sen mi przerwały; postanowiłem na czele walecznych
uczynić wycieczkę i zagwoździć moździerze, które je rzucały. Doświadczenie nauczy cię książę,
iż niebezpiecznie jest budzić lwa śpiącego”. Epizod ten opisuje m.in. generał Marbot w: Mémoires du général baron de Marbot, Paris 1891
---
Kompania wolna (franche) (Chambure’a) wychodziła każdego dnia coraz
śmielej. Okopy, palisady były iluzorycznymi przeszkodami, przechodziła
ona przez wszystko. W środku gęstej nocy przesuwała się od drzewa do
drzewa wzdłuż alei z Wrzeszcza i zbliżyła się, nim zorientowali się
Rosjanie. Natychmiast wskoczyła do ich dział, zabijała jednych, ścigała
innych aż do [reduty] Kabrun. Dzielny Surimont, nieustraszony Rozay,
Payen, Dezeau, Goniped i Francou wdarli się do reduty i zajęli ją. Stu
ludzi poszło pod miecz, inni nie znaleźli innego ratunku poza ucieczką.
---
 |
Siege of Dantzig, 1813; Kapitan Chambure, w centrum, w futrzanym
płaszczu i wymachujący nożem, wspiera swoich żołnierzy zaangażowanych w
potyczkę z żołnierzami rosyjskimi |
Autor: Charles Motte. Najprawdopodobniej scena walk w Kabrun
POSZUKIWANIE REDUTY KABRUN:
Pisząc tę historię przejrzeliśmy bardzo dużo dokumentów. Jedna z ciekawszych i brawurowych akcji "piekielnych"w broniącym się Gdańsku.
Ruszyliśmy śladem tej potyczki by odszukać Redutę Kabruna.
Pierwszy naprowadził nas do Jakoba Kabruna
W 1799 zainicjował i w części sfinansował (1799–1801) powstanie nowego budynku Teatru Miejskiego. Osobistą pasją Jakoba było kolekcjonerstwo dzieł sztuki i książek. Ofiarował rysunki, (10 883) miedzioryty, które to stanowiły podstawową część zbiorów Muzeum Miejskiego w Gdańsku otwartego w 1873. Książki i mapy ze zbiorów Kabruna wzbogaciły zaś Bibliotekę Gdańską.
Ponadto ofiarował miastu 100 000 talarów (w obligacjach I Wolnego Miasta Gdańska), na utworzenie i utrzymanie Akademii Handlowej.
Okres wojen w Gdańsku:
W 1810 roku pełnił funkcję konsula Saksonii i Księstwa Warszawskiego w Gdańsku.
W czasie wizyty w Gdańsku Napoleona Bonaparte był członkiem delegacji gdańskiego kupiectwa, która 1 VI 1807 w domu jego szwagra Corneliusa van Almondego przy Langgarten 47 (Długie Ogrody) bezskutecznie prosiła cesarza o zmniejszenie narzuconej na miasto, rujnującej gospodarkę kontrybucji.
Okres oblężenia miasta przez wojska rosyjsko-pruskie w roku 1813 spędził w Elblągu, poniósł straty materialne w związku z pożarem spichlerzy na Wyspie Spichrzów oraz blokadą kontynentalną, która wstrzymała opłacalny dla Gdańska eksport zboża do Anglii.
Jakob Kabrun (ur. 9 stycznia 1759 w Gdańsku, zm. 24 października 1814 tamże) – kupiec gdański, dyplomata Saksonii i Księstwa Warszawskiego.
 |
| Jakob Kabrun |
https://pl.wikipedia.org/wiki/Jakob_Kabrun
https://www.gedanopedia.pl/index.php?title=KABRUN_JAKOB
Z informacji jakie czytamy nie ma nic na temat posiadłości we Wrzeszczu.
A działania wojenne były prowadzone w tej okolicy.
2 września,
około 16:00 12 wieczór, około 1500 mężczyzn
a znaczna liczba Kozaków rzuciła się
porywczo na Langfuhr. Neu-Schottland i Schellmiihle.
Małe stanowiska w Langfuhr miały niewiele czasu
w swoich zniszczonych okopach by przygotowywać się do obrony.
Stanowisko Neu-Schottland
atak na Schellmiihle
w końcu na redutę Kabruna.
Rapp, poinformowany o tym nieoczekiwanym ruchu,
wzmocnił redutę Kabrun, Bawarczykami z batalionu z Schellmuhle.
- Mapa z walk 1807 z widocznymi fortyfikacjami.
Rejon walk gdzie powinna być Reduta Kabruna.
I
I tak trafiliśmy na
Młyniska<Schellmühle>
obecnie osiedle przemysłowe w rejonie ujścia potoku Strzyży do Wisły.
Znajduje się tam ukryty za potężnymi rurami ciepłowniczymi odrestaurowany, prześliczny dworek.
 |
| Młyniska<Schellmühle |
 |
| Młyniska<Schellmühle |
To miejsce jest mało znane mimo że koło stacji benzynowej <Staoil> do Stoczni Remontowej codziennie śmigają tysiące ludzi. Długa historia jest tego miejsca i warto na ten temat poczytać.
 |
| Dworek przed renowacją z ciekawej broszury Elektrociepłowni Wybrzeże( warto by było ją opublikować) |
Okres walk napoleońskich w Młyniskach:
Podczas działań wojennych w 1807 roku (Młyniska były bazą wypadową wojsk napoleońskich na wyspę Ostrów) majątek uległ częściowemu zniszczeniu.
Przejęty przez Francuzów dwór Brunna zamieniono na wiejską rezydencję gubernatora
I Wolnego Miasta Gdańska, gen. Jeana Rappa, który oddał ją do dyspozycji kochance Julii Büttcher.
Podczas oblężenia w roku 1813 o rezydencje Rappa i Kabruna toczyły się ciężkie walki, które doprowadziły do ich zniszczenia.
Tylko główny dwór Młyniska (dawna rezydencja Brunna, a potem Rappa) został w roku 1820 odbudowany.
 |
| Młyniska 1601 Fryderyk Berndt |
Interesujący nas fragment wskazywał jednak na zupełnie inne miejsce niż Młyniska!!
w 1740 Christian Schröder, późniejszy burmistrz, wydzielił z obszaru Młyniska tzw. Małe Młyniska (Reiherhof, Rejerowo), grunt w połowie drogi między Młyniskami Dużymi a traktem z Gdańska do Oliwy (obecne okolice pętli tramwajowej przy Węźle Kliniczna i część Zielonego Trójkąta).
Po roku 1800 na południe od Małych Młynisk kupiec i przedsiębiorca Jakob Kabrun wzniósł rezydencję (Maison Kabrun), również zaliczaną do obszaru Młyniska.
Trafiliśmy jeszcze na inny ślad, który wskazywałby że to Aschbude widoczna na mapie zamieszczonej wyżej.
Mamy jeszcze coś takiego: Cabruns Aschbude Kopel.
lub Garten Kabruns Ashbude.
 |
| Mapa Gdańska z 1807 roku |
Aż w pewnym momencie podskoczyliśmy z radości. TAAAK!!! trafiliśmy na mapę obrony Gdańska z 1813 !!! W literaturze oznaczana X - Reduta Kabrun:
 |
| X - Reduta Kabrun |
I tak idąc tym tropem i innych map odszukaliśmy to miejsce.
Dla potomnych miejsce bitewne Reduta Kabrun słynnej akcji "Diabelskich Chambure" znajduje się w miejscu gdzie nie jedna współczesna batalia przy gorzałce się rozgrywała.
To rejon klubu Max.
A dla wszystkich nie-stoczniowców i nie-kibiców, którzy nie jedną browarną szablę tam wznieśli to rejon stacji PKP Politechnika i deptak w stronę Opery Bałtyckiej.
 |
Rejon X - Reduta Kabrun.
PKP- stacja Politechnika
OB- Opera Bałtycka | |
Kapitan Chambure, ten dzielny oficer dowodził wybranym oddziałem, zwanym także enfants perdus; wbiega do reduty i rozcina Rosjan na kawałki.
Nie uciekł nikt: ci, którzy unikają bagnetu, giną pod ostrzałem dowódców batalionu, Claurona i Dybowskiego.
Porucznik Conrad daje dowód wyjątkowej stanowczości. Z ramieniem złamanym, rzuca się do najcięższej walki;
Chambure go wyrzuca: "Jesteście zranieni" - powiedział do niego - "to już nie jest miejsce dla was, idźcie ia pan masz tylko swoją lewą generałowi, że jesteśmy w reducie."
- "Kapitanie," odpowiedział nieustraszony porucznik,
"Nadal mam swoją prawą rękę, a pan masz tylko swoją lewą" - i nadal walczył.
===
Porucznik Jahnebou, poważnie ranny na początku ataku, walczył tak, jakby nie odczuwał bólu; było tak dotkliwe, że strach przed zniechęceniem żołnierzy był w stanie tłumić jego jęki.
Zmarł pięć dni później: Cześć jego pamięci!
======
Diabelska stawała się każdego dnia bardziej zuchwała.
Okopy, palisady, były drobnymi przeszkodami; przenikali wszędzie. W środku ciemnej nocy skradali się z drzewa na drzewo, na całej długości alei Langfuhr, nie będąc postrzeganym przez Rosjan. Dzielny Surimont, nieustraszony Rozay, Payen, Dezeau, Gonipet i Francore rzucili się na redutę i roznieśli ją.
Setka żołnierzy postawiono na miecz, pozostali zaś zawdzięczali swoją ucieczkę jedynie ucieczce. Kontynuowaliśmy z naszymi kompanami wojnę zaskoczenia i odwagi.
===
Kapitan de Chambure poprosił i otrzymał pozwolenie na utworzenie odrębnej i specjalnej załogi, którą nazwał swoją "Infernalną Kompanią", od samego dowódcy garnizonu, generała hrabiego Rappa. Rapp był twardym człowiekiem,
Wszyscy byli ochotnikami, a od tych ochotników kapitan de Chambure wybrał "najlepszych i najbystrzejszych" - Wezmą udział w każdej misji oraz potrafią myśleć samodzielnie.. Byli specjalnie uzbrojeni w Wezmą udział w każdej misji oraz potrafią myśleć samodzielnie., krótszych niż regulaminowe Charlevilles, para pistoletów i krótkiej szabli piechoty elitarnej jednostki, krótkie miecze, które były śmiertelnie niebezpieczne w rękach doświadczonego człowieka, zwłaszcza w misjach, które Kapitan Chambure zakładał, że kompania będzie dokonywać wypadów samodzielnie, osłaniana przez oddziały i artylerię garnizonu, i będzie atakować wrogie linie zaopatrzenia, składy zaopatrzenia i amunicji, aby zniszczyć i zagwoździć ciężkie działa oblężnicze, które sprawiały, iż życie w mieście stawało tragiczne..
Kapitan Chambure zakładał, że kompania będzie dokonywać wypadów samodzielnie, osłaniana przez oddziały i artylerię garnizonu, i będzie atakować wrogie linie zaopatrzenia, składy zaopatrzenia i amunicji, aby zniszczyć i zagwoździć ciężkie działa oblężnicze, które sprawiały, iż życie w mieście stawało tragiczne.
Jednak tym, czego naprawdę chciał dokonać kapitan de Chambure, ale nie znalazł jednak sposobu, było zaatakowanie i schwytanie przynajmniej jednego z małych statków wojennych, które ostrzeliwały miasta, pływając na Bałtyku blisko brzegu. Tym, co należało uciszyć były rakiety, które były wystrzeliwane przez Royal Navy w kierunku miasta, powodując spustoszenie, pożary i ofiary cywilne. I chciał tego dokonać nim zostanie trafiona i podpalona rzecz istotna dla garnizonu.
I chciał to zrobić, zanim coś istotnego dla garnizonu zostanie uderzone i podpalone
===================
Końcówki walk w Gdańsku:
=========================
CIEKAWOSTKI, materiały inspirujące:
Pan Marcin Osiński wspomina na
forum stary pruszcz:
Relacja z teleexpressu.
https://www.youtube.com/watch?v=ecwQpAQLwzs
Świetnie, że informacja o wystawie w Pruszczu trafiła do Teleexpressu...
ale reszta wiadomości zawartych we wzmiance to po prostu MA - SA - KRA !!!
Albo "guzik prawda" jak powiedział sam lektor.
Z kilkuset słów którymi opowiedziałem dziennikarzowi historię guzika i munduru - wyjęto kilka najbardziej chwytliwych medialnie i połączono je w sposób jak najbardziej przypadkowy i losowy.
Czas "naprostować" tę historię...
Gdańsk, rok 1813. Trwa oblężenie miasta przez siły rosyjskie.
Jesienią - kiedy wroga artyleria stała się coraz bardziej dokuczliwa
dla obrońców - powołano specjalny oddział złożony z około 70 ochotników
pod dowództwem kapitana Chambure'a.
Oddział ten czynił spustoszenie i siał panikę na tyłach wroga -
nocne wypady, niszczenie magazynów, sprzętu, wycinanie w pień
artylerzystów, zagważdżanie armat i inne dywersje...
Wśród ochotników służyło sporo Polaków, którzy byli szczególnie przydatni
ze względu na znajomość języka rosyjskiego.
Oddział znany był pod dwoma nazwami:
"Braci diabła" (Freres de diable)
lub
"Zaginionych dzieci" (Enfants perdues).
Wśród ochotników - bez wątpienia moim zdaniem - znajdowali się także
żołnierze formacji Douanes Imperiales.
Byla to formacja celna - ale bynajmniej nie byli oni urzędnikami,
a żołnierzami. Można by ich porównać trochę do Straży Granicznej.
Po wprowadzeniu w 1806 roku blokady kontynentalnej stali się bardzo
ważnym elementem "blocus continental"...
Nie tylko sprawdzali jednostki wchodzące do portów,
ale Douanes Imperiales również organizowali
zasadzki i walczyli z przemytnikami przybijającymi nocą do francuskich
wybrzeży.
W momencie powstania Wolnego Miasta Gdańska znaleźli się i w
tym porcie by sprawować kontrolę nad blokadą, a w 1813 roku byli wśród
obrońców miasta. Z pewnością w chwili powołania ochotniczej kompani -
znaleźli się w jej szeregach. Mieli wszak doświadczenia w podobnym
stylu walki. Miejsce skąd pochodzi guzik też zdaje się potwierdzać
taką teorię...
I właśnie na wystawie można oglądać zrekonstruowany mundur formacji
Douanes Imperiales - a nie "Braci Diabła"
(bo nie istniał specjalny uniform - żołnierze tworzący tę grupę byli
ochotnikami).
http://wolneforumgdansk.pl/viewtopic.php?p=45384
http://wolneforumgdansk.pl/viewtopic.php?p=45384
Ale już powaliło mnie na ziemię sformułowanie z Teleexpressu,
że "mundur zrekonstruowano na podstawie guzika".
Pewnie z tyłu guzika przetrwało trochę kodu DNA munduru lub był
wydrapany wykrój uniformu.
=======================
Wanted, Gezocht, Recherche, Desiderato, Potrzebny!! Buttons, Knopen, Boutons, Tasti, Guziki, Douanes Imperiales"
- to treść dziwnego ogłoszenia, które miało pomóc w zdobyciu wyjątkowego guzika z czasów Napoleona. I udało się - gorączkowo poszukiwany drobiazg odnalazł się w Gdańsku.
Douanes Imperiales stanowili jak na XIX wiek wyjątkową formację. Ich zadaniem była ochrona rozległych granic imperium, rozciągających się od Adriatyku, przez Morze Śródziemne, Pireneje, Morze Północne, Bałtyk, aż do Rosji. Nosili eleganckie, zielone mundury, skrojone w kształt fraka. Pokazowy uniform, ozdobiony wizerunkami cesarskiego orła miał podkreślać elitarny charakter jednostki, którą powołał w 1804 roku Napoleon I. Oficjalnie nie wchodzili w skład regularnej armii francuskiej. Nie oznacza to jednak, że ich służba należała do łatwych i bezpiecznych. W europejskich archiwach, wśród dokumentów z odpraw celnych i raportów z przejść granicznych gdzie stacjonowali Douanes Imperiales, zachowały się relacje z nocnych zasadzek na przemytników. Raporty z tajnych misji wywiadowczych a nawet stenogramy z przesłuchań szpiegów.
- Ekstremalne warunki służby i obowiązujący ich surowy kodeks sprawiają, że śmiało można ich porównać do dzisiejszych komandosów. Nic dziwnego, że pojawiają się oni w kronikach najważniejszych bitew okresu Napoleońskiego - mówi Marcin Osiński, rekonstruktor i historyk amator, zajmujący się epoką napoleońską. - Na ślady Douanes Imperiales natrafiamy także w Gdańsku, który od 1807 roku był jednym z najważniejszych bałtyckich ogniw Blokady Kontynentalnej.
Blokada została wprowadzona dekretem Napoleona 21 listopada 1806 r. Jej celem było odcięcie Wielkiej Brytanii od jej europejskich rynków zbytu i zarazem od źródła surowców. Następstwem embarga na handel z Wielką Brytanią była coraz gorsza sytuacja gospodarcza objętych nią krajów. Pogłębiający się kryzys sprzyjał przemytowi. Douanes mieli więc robić Gdańsku co robić. Znawcy epoki napoleońskiej oceniają, że było ich nad Motławą przynajmniej kilkudziesięciu. Odeszli z miasta najprawdopodobniej 2 stycznia 1814 roku, po zdobyciu Gdańska przez wojska Prusko - Rosyjskie. Rok później, wraz z końcem Cesarstwa, dobiegła kresu ich służba. Dziś pozostało po nich tylko kilka guzików i dwa mundury, znajdujące się w muzeach na terenie Europy i Kanady. Tradycje Douanes-ów podtrzymują też francuscy i belgijscy rekonstruktorzy. To właśnie oni sprawili, że temat zielonych żołnierzy Napoleona, po 200 latach wrócił do Gdańska. To Belgowie byli autorami rozpaczliwego apelu, mającego na celu znalezienie guzika, który ukazał się na europejskich forach rekonstrukcyjnych.
- Mieliśmy już gotowe mundury. Nie potrafiliśmy jednak zdobyć guzików. Te które znajdowały się w muzeach były nie do wydobycia, a fotografie to za mało, aby dobrze zrekonstruować ten mały, lecz bogaty w wiele szczegółów przedmiot - mówi Eric, Belg, zajmujący się rekonstrukcją Douanes - ów.
W tym samym czasie, kiedy Eric i jego koledzy szyli w Belgii zielone mundury, Rafał Wcisło, mieszkaniec Gdańska, wcielający się w żołnierza z epoki napoleońskiej, kupił na jednym z zachodnioeuropejskich portali antykwarycznych garść niezidentyfikowanych guzików z przed 200 lat. Jeden z nich wyraźnie różnił się od pozostałych. Nad cesarskim orłem widnieje oko opatrzności - symbol, który znamy też z amerykańskich dolarów.
- Guzik, jako należący do Douanes-ów, pomogli nam zidentyfikować internauci, skupieni na forach napoleońskich - mówi Rafał Wcislo. - Wiadomość o nim szybko też dotarła do Belgów. Ci z kolei skontaktowali się z nami, proponując sprzedaż, lub wypożyczenie. To oczywiście nie wchodziło w ogóle w grę. Dlatego teraz negocjujemy sposób skopiowania przedmiotu.
Wiele wskazuje na to, że za kilka miesięcy kopie gdańskiego guzika Douanes-ów, będą zdobić mundury różnych grup rekonstrukcyjnych z całej Europy.
Ciekawe odnośniki:
http://wolneforumgdansk.pl/viewtopic.php?p=45384
http://wolneforumgdansk.pl/viewtopic.php?p=10568
http://www.muzeumwp.pl/kalendarium/09
http://frederic.berjaud.free.fr/076edeligne/076eligne.htm
http://www.strefahistorii.pl/article/3240-zdobycie-pruszcza-odczuwano-glodem-w-gdansku
http://www.gdansk.pl/wiadomosci/Karta-historii-209-lat-temu-utworzono-Wolne-Miasto-Gdansk,a,57933
https://fr.wikipedia.org/wiki/Laurent_Augustin_Pelletier_de_Chambure
Skizzirte Geschichte der Belagerung von Danzig durch die Franzosen im Jahre
https://play.google.com/books/reader?id=ZXFVAAAAcAAJ&printsec=frontcover&output=reader&hl=pl&pg=GBS.PP13
Spis żołnierzy w Bitwie o Gdańśk 1813
http://usacac.army.mil/CAC2/CGSC/CARL/nafziger/813KKM.pdf
100 lat póżniej
http://wiekdwudziesty.pl/obchody-setnej-rocznicy-wyzwolenia-gdanska-dniu-02-01-1914-swietle-wazniejszych-tytulow-prasy-gdanskiej/
Fragmenty pruszczańskie:
Wspomniana główna kwatera w Pruszczu Gdańskim:
Główna kwatera w Pruszczu Gdańskim 1813 rok
1 Dmitrij Dmitriewicz Szepielew
2 Iwan Dmitrewicz lłowajski IV
3 Fiodor Wasiliewicz Ridiger (Rudiger)
4 Friedrich von Löwis of Menar
5 Fabian Gotthard von Steinheil
======
1 Dmitrij Dmitriewicz Szepielew
Dmitrij Dmitriewicz Szepielew
adjutant 23.04.1801-23.06.1806
1807 generał-major(24.05)
1813 generał-lejtnat(01.01)
https://pl.wikipedia.org/wiki/Polessk
https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A8%D0%B5%D0%BF%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B2,_%D0%94%D0%BC%D0%B8%D1%82%D1%80%D0%B8%D0%B9_%D0%94%D0%BC%D0%B8%D1%82%D1%80%D0%B8%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87
======================
2 Iwan Dmitrewicz lłowajski IV
Iwan Dmitrewicz lłowajski IV (1766-po 1827)
Uczestnik wojen kaukaskich i tureckich
(walczyl m.in. pod Oczakowem, Benderami i Izmailem).
Od 1789 r. d-ca pułku kozaków,
od 1797 r. pułkownik(13.12)
od 1799 r. enerał-major(06.12)
W wojnie 1807 r. walczyl pod Heilsbergiem i Frydlandem.
W 1812 r. w ariergardzie armii Bagrationa.
Uczestniczyl w bitwach pod Romanowem i Smoleńskiem.
Pierwszy wszedł do opuszczonej przez FrancuzOW Moskwy.
W styczniu 1813 r. dowodzil w zastepstwie gen. Kutuzowa
9-go awangarda korpusu Steinheila.
Nastepnie bral udzial w bitwach pod Bautzen i Lipskiem,
a w 1814 r. pod Craonne, Laon, Reims i Paryzem.
W 1827 r. wziąl dymisje.
https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%98%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9,_%D0%98%D0%B2%D0%B0%D0%BD_%D0%94%D0%BC%D0%B8%D1%82%D1%80%D0%B8%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87
===================
3 Fiodor Wasiliewicz Ridiger (Rudiger)
Fiodor Wasiliewicz Ridiger (Rudiger) (1783-1856)
https://pl.wikipedia.org/wiki/Fiodor_Rydygier
http://www.wladcy.myslenice.net.pl/Polska/opisy/Fiodor%20Wasilewicz%20Rydygier.htm
Pochodził z niemieckiej rodziny z Kurlandii. Od 1799 w Semionowskim p. lejbgwardii.
Rozpoczął wtedy długi i różnorodną karierę wojskową. Od 1802 w Sumskim p. huzarów, potem adjutant gen. Pahlena a potem służy pod gen. Knorringem w kampanii napoleońskiej 1805. Od 1806 w Grodzieńskim p. huzarów. W 14DP bierze udział w kampanii 1806-07. Walczył pod Guttstadt dowodził eskadrami w awangardzie. Deppen, Heilsbergiem, Friedlandem. W 1808-09 bierze udział w wojnie ze Szwecją. Walczył tam pod Tawastheus, Nakili, pod Lapfert walczył w awangardzie Rajewskiego, Waasą, odznacza się pod Gamle Kalerby oraz walczył też pod Lappo, Kolmar, Uleaborgiem, ranny był pod Kartane. W 1811 Dowódca przybrzeżne obrony między Rewel i Pernau.
W kampanii 1812 w I KP. Walczył pod Drują, gdzie rozbił Francuskiego
generała Saint-Germaine za co zostaje awans na pułkownika, potem bierze
udział w walkach pod Klajsticami, Swolna, Połockiem gdzie się odznaczył,
po bitwie pod Czasnikami awansowany na generał-majora. Wziął udział w walkach nad Berezyną.
Objął wtedy dowództwo nad Grodzieńskim p. huzarów.
W kampanii 1813-13 uczestniczył w blokadzie Gdańska
i Modlina w bitwach
pod Lutzen, Bautzen, Dreznem, Peterswalde, Kulm,
Lipskiem, Brienne Arcis-sur-aube, Fer Championaise oraz uczestnik
zdobycia Paryża. We wszystkich bitwach walczył mężnie i odważnie.
1814 został dowódcą bryg 1Dhuza. Potem 1816 dowodził już 1Dhuz. A 1819 2Ddragonów a 1823 3Ddragonów. W 1826 zostaje generałem-lejtnantem.
Walczył w wojnie z Turcją 1828-29, Dowodził awangardą armii rosyjskiej.
Po przejściu Dunaju zaatakował tureckie oddziały pod Kustendji i zmusił
ich do odwrotu. Po tym przeprowadził ruch na miasta Kanarpu i Balchik
gdzie znalazł dogodną pozycję do rozpoczęcia ataku na Bazardzik,
który został zdobyty. Potem uczestniczył w zdobyciu Szumli dowodził
centrum i lewym skrzydłem armii nacierającej na twierdzę.
Pózniej wojskami ks. Wirtenberskiego uczestniczy w zdobyciu Warny
następnie dowódca VII Korpusu walczył na terenie Bułgarii pod Arnau-Lare,
Kulewczą, Szumlą oraz odznacza się pod Adrianopolem.
1830 zostaje dowódcą IV K.kawal. stacjonującej w Mołdawii.
Wziął udział w tłumieniu powstania w Polsce 1831 gdzie dowodził korpusem
w składzie armii Ostena-Sackena. Ze swoim korpusem operował na Wołyniu gdzie walczył z korpusem Dwernickiego pod Boremlem gdzie został pokonany potem walczył z nim pod Nową Wsią i zmusił go następnie do złożenia broni na granicy austriackiej. Potem operuje na Lubelszczyźnie gdzie zajmuję Lublin. Walczył następnie przeciwko korpusowi Chrzanowskiego, pod Łysobykami pokonał Jankowskiego. Walczył też pod Iłżą. Wziął udział w szturmie na Warszawę. Po tym w październiku 1831 awansowany na generała kawalerii i wypłacono mu 50 tys. rubli. Tym samym roku również objął dowództwo III K. Kawal. 1835 dowodził obozem pod Kaliszem. W 1845 zostaje dowódcą Klajstitskiego p. huzarów.
W 1846 uczestniczył w tłumieniu powstania w Krakowie a 1849 wziął udział w interwencji rosyjskiej na Węgrzech. Od 1850 członek Rady Państwa. 1854-55 zastępował namiestnika Królestwa Polskiego. W 1855 zostaje dowódcą korpusu grenadier.
================
4 Friedrich von Löwis of Menar
Friedrich von Löwis of Menar
Jak carski generał uratował gdańskie sieroty
http://www.dziennikbaltycki.pl/artykul/414149,jak-carski-general-uratowal-gdanskie-sieroty,id,t.html
https://de.wikipedia.org/wiki/Friedrich_von_L%C3%B6wis_of_Menar
============
5 Fabian Gotthard von Steinheil
5 Fabian Gotthard von Steinheil
https://en.wikipedia.org/wiki/Fabian_Steinheil
Fabian Gotthard von Steinheil
https://www.kuvakokoelmat.fi/pictures/view/HK19651016_29
======================
Wyjście wojsk polskich z Gdańska.
8 styczeń Wojanowo:
Słowo o Gdańsku:
SPECJALNE PODZIĘKOWANIA
Najserdeczniejsze wyrazy wdzięczności składam panu Cezaremu Wołodkowiczowi za nieocenioną pomoc w dotarciu do materiałów źródłowych, cenne uwagi, inspirujące wskazówki oraz życzliwe wsparcie na każdym etapie powstawania tej pracy.
"Gdańsk jest kluczem do wszystkiego, co mile widziane! "
http://www.gdansk.pl/wiadomosci/GDANSKIE-HISTORIE-210-lat-temu-dwa-dni-Napoleona-w-zdobytym-Gdansku,a,79697 Wojciech Stróżyk/KFP
[1] Marszałek Lefebre, https://pl.wikipedia.org/wiki/Fran%C3%A7ois_Joseph_Lefebvre.
[2] Napoleon I Bonaparte, https://pl.wikipedia.org/wiki/Napoleon_Bonaparte.
[3] Wystawa "Pruszcz Gdański 1807-1814, https://www.youtube.com/watch?v=ecwQpAQLwzs.
[4] Wojny napoleońskie, https://pl.wikipedia.org/wiki/Wojny_napoleo%C5%84skie.
[5] Oblężenie Gdańska, 1807, https://pl.wikipedia.org/wiki/Obl%C4%99%C5%BCenie_Gda%C5%84ska_(1807).
[6] Walki napoleońskie o Gdańsk, http://www.gdanskstrefa.com/najstarszy-w-gdansku/.
[7] Oblężenie Gdańska 1813 rok, https://pl.wikipedia.org/wiki/Obl%C4%99%C5%BCenie_Gda%C5%84ska_(1813).
[8] Jean Rapp, https://pl.wikipedia.org/wiki/Jean_Rapp.
[9] Wirtemberski, https://pl.wikipedia.org/wiki/Aleksander_Fryderyk_Wirtemberski_(1771%E2%80%931833).
[10] DOUANES IMPÉRIALES, https://fr.wikipedia.org/wiki/Histoire_de_la_douane_militaire_(France).
[11] DOUANES IMPÉRIALES, https://pl.wikipedia.org/wiki/Douanes_Imperiales.
[12] Dywizja Gdańska, https://pl.wikipedia.org/wiki/Dywizja_Gda%C5%84ska.
[13] Walki Dywizji Gdańskiej https://pl.wikipedia.org/wiki/Dywizja_Gda%C5%84ska#Walki_dywizji.
[14] Władysław Tomasz Ostrowski, https://pl.wikipedia.org/wiki/W%C5%82adys%C5%82aw_Tomasz_Ostrowski.
[15] Żywot Tomasza Ostrowskiego, http://www.wbc.poznan.pl/dlibra/doccontent?id=4329.
[16] Raca kongrewska, https://pl.wikipedia.org/wiki/Raca_kongrewska.
[17] LAURENT AUGUSTIN PELLETIER DE CHAMBURE, http://napoleon-monuments.eu/ACMN/PelletierdeChambure.htm
[18] Laurent Augustin Pelletier de Chambure, https://fr.wikipedia.org/wiki/Laurent_Augustin_Pelletier_de_Chambure.
[19] KABRUN JAKOB, https://www.gedanopedia.pl/index.php?title=KABRUN_JAKOB
[20] Młyniska, https://www.gedanopedia.pl/index.php?title=M%C5%81YNISKA.
[21] Dwor Młyniska, https://historia.trojmiasto.pl/Dwor-Mlyniska-na-Zielonym-Trojkacie-n53712.html#tri.
[22] Mundur formacji Douanes Imperiales, http://wolneforumgdansk.pl/viewtopic.php?p=45384.
