60. Dywizja Piechoty WH Praust Materiały z działań 60 Dywizji Piechoty (Wehrmacht) w rejonie Praust.

Materiały z działań 60 Dywizji Piechoty (Wehrmacht) w rejonie Praust.

http://www.lexikon-der-wehrmacht.de/Gliederungen/Infanteriedivisionen/60ID.htm



https://de.wikipedia.org/wiki/60._Infanterie-Division_(mot.)_(Wehrmacht)



Materiał od  Jana Daniluka:

 http://www.jandaniluk.pl/pl/

Mapa rozmieszczenia pododdziałów 60 Dywizji Piechoty Wehrmachtu w okolicy Praust.
Oznaczenia taktyczne rozszyfrował Radosław Szewczyk.

Z mapy wynikałoby że w Praust stacjonowały trzy kompanie motocyklowe z  Kradschützen-Btl. 160.

http://www.lexikon-der-wehrmacht.de/Gliederungen/Infanteriedivisionen/60ID.htm


https://en.wikipedia.org/wiki/60th_Infantry_Division_(Wehrmacht)

http://www.lexikon-der-wehrmacht.de/Gliederungen/KradschBat/Gliederung.htm

https://portal.ehri-project.eu/units/de-002525-rh_26_60

Rozmiary i nośnik
89 AE3,0 lfm

Schriftgut

Biografia twórcy
Die organisationsgeschichtlichen Angaben und Unterstellungsübersichten sind aus dem Werk von Georg Tessin, „Verbände und Truppen der deutschen Wehrmacht und Waffen-SS im Zweiten Weltkrieg 1939 – 1945”, Bd. 5, Seite 232-234, Frankfurt/Main und Osnabrück, 1966 ff. übernommen.

Infanterie-Division
(WK II, E 92 Greifswald)

15.10.1939 in Danzig durch WK II aus der Gruppe Eberhardt; diese war am 1.9.1959 aus dem Kommando Landespolizei Danzig gebildet worden, das am 1.7.1939 durch den Senat der Freien Stadt Danzig unter Betreuung durch WK I mit der Werbestelle Danzig aufgestellt war. Zu den Einheiten der Gruppe Eberhardt trat das bisher der Brigade Netze unterstellte Inf. Rgt. (mot.) 92 nach Entmotorisierung:

Inf. Rgt. 92 I.-III. FStO Greifswald, von der 2. Inf. Div.(mot.)

Inf. Rgt. 243 I.-III. aus Danziger Inf. Rgt. 1

Inf. Rgt. 244 I.-III. aus Danziger Inf. Rgt. 2

Art. Rgt. 160 nur I. Abt. aus Danziger Art. Abt.

Div. Einheiten 160.

Die Artillerie wurde durch den Art. Rgt. Stab zbV. 703, le. Art. Abt. 741 und 750, schw. Art. Abt. 761 am 5.11.1939 verstärkt; diese erhielten aber erst am 1.4.1940 die Bezeichnungen Stab, II., III. und IV./Art. Rgt. 160. Seit dem 18.7.1940 wurde die Division motorisiert, das Inf. Rgt. 243 wurde aufgelöst, der Stab in Schützen-Rgt. 114, das I. Btl. in II./Schützen-Rgt. 304, das II. in II./Schützen-Rgt. 394 der 6., 2. und 3. Pz. Div. umgegliedert; die Inf. Rgt. 92 und 244 wurden motorisiert, letzteres am 15.9.1940 in Inf. Rgt. 120 (mot.) umbenannt. Bei der Artillerie wurden Stab und I. Abt. motorisiert, die II., III. und IV. schieden wieder als Heeresartillerie aus und erhielten ihre alten Bezeichnungen; neu zum Art. Rgt. 160 trat die II./Art. Rgt. 77 (FStO Karlsruhe, WK V) als II. und die schw. Art. Abt. 601 (WK II) als III. schw. Abt.

Infanterie-Division (mot.)
(WK XX, E 120 Danzig)

Die Umbildung wurde auf dem Tr. Üb. Platz Groß-Born am 15.8.1940 durchgeführt:

Inf. Rgt. 92 (mot.) I.-III. aus Inf. Rgt. 92

Inf. Rgt. 120 (mot.) I.-III. aus Inf. Rgt. 244

Kradschtz. Btl. 160 aus MG-Btl. 15 (FStO Brieg, WK VIII)

Art. Rgt. 160 (mot.) I.-III.

Div. Einheiten 160.

Kradschützen-Btl. 160 und Aufkl. Abt. 160 wurden am 1.4.1942 verschmolzen, eine H. Flakart. Abt. 282 am gleichen Tage in Greifenberg/Pommern gebildet und der Division zugeführt, bei der sie die Bezeichnung IV. (Flak)/Art. Rgt. 160 erhielt. Am 15.6.1942 wurde die I./Panzer-Rgt. 18 (18. Pz. Div.) in Panzer-Abt. 160 umbenannt. Die Division wurde im Januar 1943 in Stalingrad vernichtet.

Die Wiederaufstellung sollte mit Befehl vom 17.2.1943 bei Ob. West in Südfrankreich (Armeegruppe Felber) bis zum 1.4. erfolgen unter Zuführung des Gren. Rgt. 271 Feldherrnhalle der 93. Inf. Div., wurde aber schon am 8. Mai hinausgeschoben. Aus den Resten der Division selbst wurden am 15.3.1943 aufgestellt: Stab und I./Gren. Rgt. 92, I./Gren. Rgt. 120, 13./92, 14./120, Stab und 1.Kp./Panzer-Abt. 160, I./Art. Rgt. 160 mit drei Bttr., Pion. Btl. und eine Nachr. Kp. Da die Aufstellung des Gren. Rgt. 92 (mot.) am 9.4.1943 unabhängig von der Division als Heerestruppe erfolgte, wurden Stab, I. Btl. und 13. Kp./92 in Gren. Rgt. 120 umgegliedert. Die generell am 27.5. verfügte Umbenennung der 60. Inf. Div. (mot.) in 60. Panzergrenadier-Division kam nicht zur Durchführung, da die Division mit Befehl vom 14. Juni 1943 in Panzergrenadier-Division Feldherrnhalle (siehe dort) umbenannt wurde. Das Gren. Rgt. (mot.) 120 wurde Füsilier-Rgt. Feldherrnhalle. Die Einheiten 160 erhielten sämtlich die Bezeichnung Feldherrnhalle.

Unterstellung:

a) als 60. Inf. Div.:

1940

Mai: OKH-Reserve bei St. Ingbert

Juni: XXIV; 1. Armee; „C”; Westen; Lothringen

Juli/Okt.: BdE in Umbildung; Heimat; Groß-Born

b) als 60. Inf. Div. (mot.):

Nov.: XVI; 18. Armee; „B”; Osten; Polen

Dez.: XXXX; 12. Armee; „B”; Osten; Polen

1941

Jan./März; XXXX; 12. Armee; Südost; Rumänien

Apr.: XIV; 12. Armee; Südost; Serbien

Mai: XI; 2. Armee; Südost; Serbien

Juni: BdE (WK XVII) in Auffrischung

Juli: z. Vfg.; OKH; Süd; Osten; Shitomir

Aug./Sept.: III; 1. Pz. Armee; Süd; Osten; Uman, Dnjepr

Okt.: III; 1. Pz. Armee; Süd; Osten; Marsupial

Nov./Dez.: z. Vfg.; 1. Pz. Armee; Süd; Osten; Rostow, Mius

1942

Jan.: III; 1. Pz. Armee; Süd; Osten; Mius, Stalin

Feb.: XIV; 1. Pz. Armee; Süd; Osten; Mius, Stalin

März: III; Kleist; Süd; Osten; Charkow

Apr./Mai: z. Vfg.; Kleist; Süd; Osten; Charkow

Juni: III; 6. Armee; Süd; Osten; Charkow

Juli: XIV; 1. Pz. Armee; Süd; Osten; Isjum

Aug./Nov.: XIV; 6. Armee; „B”; Osten; Stalingrad

Dez.: XI; 6. Armee; Don; Osten; Stalingrad

1943

Jan./Feb.: XI; 6. Armee; Don; Osten; Stalingrad

c) nach Wiederaufstellung :

Apr./Mai: in Aufstellung Felber; „D”; Westen; Südfrankreich

d) als 60. Pf . Gren. Div. :

Juni: in Aufstellung Felber; „D”; Westen; Südfrankreich

Juli: siehe Feldherrnhalle

Anmerkung:

Die Unterstellungsverhältnisse sind (nach den „Schematischen Kriegsgliederungen”) jeweils nur für einen Stichtag pro Monat angegeben; im einzelnen:

1940

Juni, 21. Juli, 1. Aug., 13. Sept., 7. Okt., 7. Nov., 12. Dez.
1941

Jan., 10. Feb., 12. März, 5. Apr., 1. Mai, 5. Juni, 1. Juli, 7. Aug., 3. Sept., 2. Okt., 4. Nov., 4. Dez.
1942

Jan., 6. Feb., 10. März, 5. Apr., 11. Mai, 8. Juni, 4. Juli, 5. Aug., 2. Sept., 8. Okt., 5. Nov., 1. Dez.
1943

Jan., 3. Feb., 4. März, 9. Apr., 1. Mai, 1. Juni, 7. Juli, 5. Aug., 5. Sept., 4. Okt., 8. Nov., 3. Dez.
1944

Apr., 15. Mai, 15. Juni, 15. Juli, 31. Aug., 16. Sept., 13. Okt., 5. Nov. (26. Nov.), (31. Dez.)
1945

Feb., 1. März, 12. Apr., 7. Mai
Die „Schematischen Kriegsgliederungen” setzen erst mit dem 8. Juni 1940 ein; aus dem ersten Vierteljahr 1944 fehlen sie.

(Skizze des Divisionsweges RH 26_60 Bl.1-3 jpg)

Dzieje zespołu
Wie die Kriegstagebücher (KTB) aller anderen Verbände und Dienststellen des Heeres waren auch die KTB der Divisionen vom Mobilmachungstag (26. August 1939) an das Heeresarchiv Potsdam abzugeben, wo sie eine Zugangssignatur erhielten und in dieser Reihenfolge eingelagert, dann aber systematisch nach den KTB-führenden Stellen und Abteilungen in Eingangslisten erfasst wurden. Aus diesen erhalten gebliebenen Verzeichnissen geht hervor, dass noch bis Anfang bzw. Mitte 1944 KTB von Divisionen eingereicht, diese jedoch nicht mehr in die Zweigstelle Liegnitz ausgelagert und beim Brand des Heeresarchivs im April 1945 vernichtet wurden. Weitere Aktenverluste, die nur zum Teil durch Ersatzakten aus Doppelüberlieferungen aufgefüllt werden konnten, entstanden bereits beim Brand in der Kriegswissenschaftlichen Abteilung des Generalstabs des Heeres im Februar 1942. Die nach Liegnitz ausgelagerten Divisionsbestände gelangten vollständig mit einem Evakuierungszug Anfang 1945 nach Thüringen, wo sie im April 1945 von amerikanischen Truppen erbeutet und über Frankfurt/Main in die USA gebracht wurden. Dort wurden sie nochmals erfasst und – mit Ausnahme der Ib-Unterlagen – verfilmt. Ab 1962 erfolgte die Rückgabe an die Bundesrepublik Deutschland. Die Unterlagen kamen zunächst in die Dokumentenzentrale des Militärgeschichtlichen Forschungsamtes, von wo sie nach deren Auflösung Anfang 1968 an das Bundesarchiv-Militärarchiv abgegeben wurden. Dieses Aktenmaterial wird ergänzt durch Beuteschriftgut vom westlichen Kriegsschauplatz, durch Einzelakten aus anderen in den USA zum Teil unter Sachbetreffen gebildeten Schriftgutgruppen (z.B. „EAP”) und durch Abgaben aus Privathand, darunter auch Nachkriegs-Ausarbeitungen der Studiengruppe der US-Historical-Division.

Akten aus der Vorkriegszeit sind bei den Infanterie-Divisionen nur in drei Fällen in größerem Umfang überliefert, nämlich für die 7., 10., und 17. Infanterie-Division, die alle drei im Wehrkreis VII (München) bzw. im 1937 eingerichteten Wehrkreis XIII (Nürnberg) beheimatet waren.

Zakres i treść
Ia: Kriegstagebuch von Mitte Okt. 1939 bis Mitte Dez. 1941 und von März bis Sept. 1943.

Ib: Kriegstagebuch von Aug. 1940 bis Mitte Dez. 1941 und von Mitte Feb. bis Sept. 1943.

Ic: Tätigkeitsbericht von Juni bis Dez. 1941 und von Apr. bis Mitte Dez. 1943.

IIa: Tätigkeitsbericht von Juni bis Dez. 1941 und von März bis Sept. 1943.

Powiązanie z innymi materiałami
RH 7 OKH/Heerespersonalamt, Verleihungslisten KVK und EK

RH 10 OKH/Generalinspekteur der Panzertruppen, RH 10/206 Zustandsberichte 1943-1945

RH 15 OKH/Allgemeines Heeresamt, RH 15/383 Gefechtsbericht 24. Juni-7. Juli 1944

RH 19-II Heeresgruppe Mitte, RH 19-II/315 Einsatz 22. Juni – 6. Juli 1944

RH 20-1 Armeeoberkommando 1, RH 20-1/51-56 Gefechtsberichte, Meldungen, Befehle 1940

RW 60 Gerichte der Reichswehr und Wehrmacht, 1 Liste (1944) des Divisionsgerichts

PERS 15 Verfahrensakten von Gerichten der Reichswehr und Wehrmacht, Verfahrensakten des Divisionsgerichts

MSG 2 Militärgeschichtliche Sammlung, MSG 2/4411 und 12245

MSG 3 Sammlung von Verbandsdruckgut, MSG 3-669/1 Mitteilungen der Kameradschaft

Hingewiesen sei noch auf die Erkennungsmarken-Verzeichnisse und Verlustlisten (Deutsche Dienststelle (WASt) Berlin).

Źródła
RHD 62

Guides to German Records Microfilmed at Alexandria/Va. Washington 1958 ff., Bd. 65

Divisionskameradschaft (Hrsg.): Beiträge zur Geschichte der 60. Inf.Div. (mot.), später Panz.Gren.Div. „Feldherrnhalle. Deutsch Evern 1979

Held, Walter: Verbände und Truppen der deutschen Wehrmacht und Waffen-SS im Zweiten Weltkrieg. Eine Bibliographie der deutschsprachigen Nachkriegsliteratur. 5 Bde. Osnabrück 1978 ff.

Tessin, Georg: Verbände und Truppen der deutschen Wehrmacht und Waffen-SS im Zweiten Weltkrieg 1939-1945. 20 Bde. Osnabrück 1967 ff.

Ferner ist auf die umfangreiche Literatur mit zusätzlichen Quellenangaben zur Schlacht um Stalingrad hinzuweisen.




=====================================================


NIESAMOWITE ZDJĘCIA Z PRAUST 1940 ROK.
Tłumaczenia mgr filologii germańskiej Adam Gorlikowski

https://fil.ug.edu.pl/st-tyt_nauk/67625/adam_gorlikowski

19.2.1940

==============

Unterkunft Praust März 1940

Von links nach rechts:

Klotzek, Girtmann Karg Morgenthal Kellers Kosiel Janssen II

Kwatera Pruszcz marzec 1940

Od lewej do prawej:

Klotzek, Girtmann Karg Morgenthal Kellers Kosiel Janssen II

==============

3.40 Praust, Kartoffelschäler,

ganz rechts, (Rückenansicht)

3.40 Pruszcz, obieracze ziemniaków całkiem po prawej, (widok od tyłu)

====================

Praust am 7.4.40 1 Stunde vor dem Abmarsch

Ein Teil des ersten Zuges, von links nach rechts:

Girtmann, Wargin, Klöser, Prof. Janssen II, Karg, Morgenthal, Kurek, Kosiel (verdeckt) Buschmann, Brands, Kutzmierek, Klotzek Kellers Juns, Aug. Müller, Körfegen, Manßen, Br. Jannsen I, Heiper, Pesch

die unterstrichenen waren oder sind noch verwundet

Pruszcz dnia 7.4.40, 1 godzina przed wymarszem

Część pierwszego plutonu, od lewej do prawej:

Girtmann, 

Wargin, 

Klöser, 

Prof. Janssen II, 

Karg, Morgenthal, 

Kurek, 

Rosiel (zasłonięty) 

Buschmann, 

Brands, 

Kutzmierek, 

Klotzek Kellers Juns, 

Aug. Müller, 

Körfegen, 

Manßen, 

Br. Jannsen I, 

Heiper, 

Pesch

podkreśleni byli lub są jeszcze ranni

===========================

Praust, Unterkunft rechts auf dem Bild

Pruszcz, kwatera po prawej na obrazku

=================

März 1940

Praust bei Danzig.

Die Bäche kamen die Wasser nicht mehr hassen, ganz rechts Unterkunft 2 +3 Zug, daneben Stabsunterkunft

Marzec 1940

Pruszcz pod Gdańskiem.

Nadeszły potoki, które nie nienawidzą już wody, całkiem po prawej kwatera 2 +3 pluton, obok kwatera sztabu

================

März 1940 Praust Hochwasser

Marzec 1940 Pruszcz (Gdański) powódź

====================

7.4.40 Abmarsch aus Praust um 12.00

7.4.40 wymarsz z Pruszcza o 12.00

============



BYŁO/ JEST

=================================

Stary Pruszcz, Maj 1941:

Wojanowo (niem. Woyanow). Pałacowe dziedzictwo, losy rodziny v. Tiedemann i archiwalne ślady

Wojanowo (niem. Woyanow). Pałacowe dziedzictwo, losy rodziny v. Tiedemann i archiwalne ślady

Wojanowo to jedna z tych miejscowości w sąsiedztwie Pruszcza Gdańskiego, w których historia zapisana jest nie tylko w starych murach, ale przede wszystkim w drobnych fragmentach dawnego życia: fotografiach, dokumentach i rodzinnych pamiątkach, które po 1945 roku rozproszyły się po świecie. Sercem historycznego Wojanowa (niem. Woyanow) od wieków pozostawał majątek ziemski oraz tutejszy dwór z otaczającym go założeniem parkowym. To wokół rezydencji toczyło się codzienne życie lokalnej społeczności, a jej architektura przez dekady stanowiła wizytówkę całej okolicy. Kluczowym elementem zaprezentowanej tu historii są materiały związane z polsko-pruską rodziną szlachecką v. Tiedemann, która przez lata gospodarowała w Wojanowie. Gdy nadciągający front 1945 roku wymusił nagłą ucieczkę mieszkańców, dawni właściciele opuścili majątek, zabierając ze sobą jedynie fragment z najcenniejszych dokumentów i podręczne pamiątki. Część z tych bezcennych archiwaliów trafiła ostatecznie do Heskiego Archiwum Państwowego w Darmstadt (Hessisches Staatsarchiv Darmstadt), gdzie w ramach zespołu archiwum rodzinnego v. Tiedemann zachowały się dokumenty świadczące o dawnej świetności Wojanowa. Większość odnalezionych kadrów i materiałów ilustracyjnych skupia się na:

• Pałacu i dworze - architekturze bryły, detalach elewacji oraz reprezentacyjnych wnętrzach,

• Parku i otoczeniu majątku - dawnych alejach, zabytkowym drzewostanie i budynkach gospodarczych.

Prezentowany materiał stanowi uzupełnienie i uporządkowanie wcześniejszych ustaleń. Archiwalne kadry z Darmstadt oraz zdjęcia dokumentujące współczesne prace rewitalizacyjne zostały przeplecione ze sprawdzonymi lokalnymi źródłami:

- materiałami i dyskusjami z dawnego forum o Pruszczu Gdańskim, gdzie przez lata pasjonaci lokalnej historii gromadzili pierwsze wzmianki i hipotezy dotyczące miejscowości,

- faktami historycznymi z publikacji "Gminne strony. Zarys dziejów gminy Pruszcz Gdański", pozwalającymi osadzić losy majątku w szerszym kontekście historycznym i administracyjnym regionu.

Uwaga dla Czytelników: Wyjątkowemu artefaktowi związanemu z tą postacią. kluczowi szambelańskiemu Siegfrieda v. Tiedemann-Brandis (HStAD R 4 nr 39431d), poświęcony został osobny, szczegółowy wpis na blogu, do którego lektury serdecznie zachęcam [1].

Zapraszamy do prześledzenia fotograficznej i dokumentalnej podróży po dawnym i współczesnym Wojanowie!

Zdjęcie z archiwum w Darmstadt, widok na dwór i pałac w Wojanowie [2].

Fotografie pochodzące z zasobów archiwalnych w Darmstadt niezwykle mocno rozpala wyobraźnię. Jak z każdym solidnie wybudowanym, potężnym zamczyskiem czy dworem, tak i z wojanowską rezydencją wiążą się powtarzane od pokoleń lokalne legendy o tajemniczych tunelach. Ludowa przekazy mówiły wręcz o podziemnym połączeniu z odleglejszym Będzieszynem, a stamtąd bezpośrednio w kierunku dawnej cegielni w Juszkowie, a na pewno o sieci przejść łączących pałac z najbliższym terenem. 

Przez lata wokół końca wojanowskiej rezydencji narastały spory i niedomówienia. Często powtarzano hipotezę, że pałac został zniszczony przez wojska radzieckie podczas zaciętych walk w 1945 roku. Z dworu nie zostało niemal nic, dziś w terenie można odnaleźć jedynie drobne fragmenty dawnego tarasu. Jednak na bazie poszukiwań i ustaleń historycznych coraz częściej przyjmuje się wersję, że to sami właściciele opuszczający majątek podpalili pałac, by nie oddać rodowego dziedzictwa w ręce wkraczającego wroga. W jakim stopniu bryła uległa zniszczeniu w samym 1945 roku, a na ile przyczyniła się do tego powojenna, pośpieszna rozbiórka na materiał budowlany, tego dokładnie nie wiemy. Sam teren majątku był niezwykle rozległy, z zabytkowym parkiem oraz dużym zapleczem gospodarczym. Niestety, do dziś dawna zabudowa gospodarcza, mimo wartości historycznej, stopniowo znika z krajobrazu wsi, co jest ogromną stratą dla lokalnego dziedzictwa.

Zdjęcie z archiwum w Darmstadt, widok na dwór i pałac w Wojanowie.

Wojanowo w źródłach historycznych i na dawnych mapach występuje pod wieloma wariantami nazewniczymi: Woyenaw, Woyanaw, Wojanow, Wojanowo, Wonnhof czy Wojanów. W opracowaniu „Rody ziem pruskich” odnajdziemy także wariant Wojalowo (przy nazwisku Dameraw-Woyenaw). Majątek ziemski w Wojanowie od 1887 roku wchodził w skład powiatu ziemskiego Gdańskie Wyżyny (Danziger Höhe). Z samą wsią i jej majątkiem powiązane były dwie mniejsze jednostki osadnicze:

• Woyanower Viertel: przysiółek / „dzielnica” Pruszcza, w której w 1905 roku odnotowano 32 mieszkańców.

• Woyanower Wald (alternatywna nazwa: Forsthaus Bobe, a od 1938 roku po prostu Bobe): osada leśna powiązana urzędowo i kościelnie z Mierzeszynem. W 1905 roku liczyła 7 mieszkańców.

Początki spisanym dziejom Wojanowa daje rok 1369, kiedy to wielki mistrz krzyżacki Winrich von Kniprode nadał dobra wojanowskie rycerzowi Markwartowi [3]. Pod koniec XIV stulecia jako właściciel majątku występuje rycerz Dietrich Lange.

W kolejnych latach na majątku osiada rodzina Wojanowskich herbu Leliwa (piszący się von Damerau), powiązana w pewnym okresie więzami krwi z rodem z Rusocina. Słownik „Adeliger Grundbesitz in Westpreussen 1700–1800” jako właścicieli i dysponentów dóbr wojanowskich w XVIII wieku wymienia liczny szereg rodu i nazwisk szlacheckich:

Rüdiger, Giese, Brandis, Coellmer, Tiedemann, Proek, Conradi, Grumbkow, Owidzki, Mansbach, Wrank, Puttkamer, Lossow, Glasow oraz hrabiowie zu Dohna.

W połowie XVIII wieku majątek przeszedł na własność znanej rodziny Tiedemann-Brandis. W latach 1927-1945 właścicielem Wojanowa był Hugo Siewert (otwartą kwestią pozostaje jego ewentualne pokrewieństwo z burmistrzem Gdańska Friedrichem Gottholdem Siewertem oraz muzykiem Benjaminem Gottholdem Siewertem).

Zdjęcie z archiwum w Darmstadt, widok na dwór i pałac w Wojanowie.

Jak wspominają forumowicze starego Pruszcza w Wojanowie był kościół. 

Nie każdy pamięta, że w majątku wznosiła się niegdyś świątynia.

 

Jak podaje ks. Stanisław Kujot („Kto założył parafie w dzisiejszej dyecezyi chełmińskiej?”, s. 127), kościół został ufundowany przed XVI wiekiem przez jednego z lokalnych dziedziców. Budowla dotrwała do XVIII wieku, kiedy to zawaliła się ze starości i nie została już nigdy odbudowana. 

Wojanowskie założenie parkowe było obszarowo wyraźnie większe od sąsiedniego parku w Rusocinie. Choć układ drzewostanu nie zdradzał tak rygorystycznego planowania jak rusociński, park zachwycał pomnikowymi okazami drzew o znacznym obwodzie oraz liczniejszymi i większymi stawami.

• Układ przestrzenny: całość dziedzińca między dawnymi stajniami i oborami wyłożona była (i częściowo jest do dziś) trwałą kostką brukową. Na podstawie dawnych map można precyzyjnie wyznaczyć oś pałacu, sam budynek stał na niewielkim wzniesieniu, po którym dziś nie ma już niemal śladu.

• Dziedziniec i strumień: za pałacem rozciągał się reprezentacyjny dziedziniec prowadzący wprost do parku. Nad przepływającym strumieniem przerzucony był masywny, murowany mostek (jego pozostałości do dziś spoczywają w korycie wody).

• Fontanna czy palenisko? W parku znajdowało się charakterystyczne, okrągłe miejsce. Według części dawnych hipotez służyło ono do pieczenia dziczyzny po polowaniach, jednak zdaniem najstarszych mieszkańców była to tradycyjna, ozdobna fontanna.

• Pomnik konia: jeden z właścicieli majątku, będący wielkim pasjonatem jeździectwa, wystawił w sąsiedztwie pałacu statuę stojącego konia. Według relacji przekazywanych przez historyków, rzeźba została skradziona i wywieziona w 1945 roku przez wojska radzieckie w głąb ZSRR.

Zdjęcie z archiwum w Darmstadt, widok na dwór i pałac w Wojanowie.

Wokół zniszczenia pałacu narosło wiele przekazów. Część relacji wskazywała na spalenie i dewastację przez żołnierzy radzieckich w 1945 roku, mowa była nawet o wywożeniu całych ram okiennych i sukcesywnej rozbiórce murów na odbudowę okolicznych gospodarstw. Równie żywe w pamięci są lokalne legendy o mocno rozbudowanych podziemiach pałacowych. W parku znajduje się zabetonowane wejście do piwnic lub korytarza. Miejscowe podania głośno mówiły o podziemnym połączeniu Wojanowa z majątkiem w Będzieszynie, a stamtąd, dalej w stronę cegielni w Juszkowie.

Współcześnie teren po pałacu i parku znajduje się w gestii Gospodarstwa Polhoz. Ze względu na nieuregulowane przez lata kwestie własnościowe brakowało możliwości przeprowadzenia pełnej rewitalizacji. W efekcie ten wyjątkowy i rozległy teren ulegał przez dekady postępującej degradacji.

Zdjęcie z archiwum w Darmstadt, widok na dwór i pałac w Wojanowie.

Lokalna historia z „Starego Pruszczs” to szereg drobniejszych faktów biograficznych i statystycznych dotyczących mieszkańców Wojanowa:

• Demografia: Publikacja „Topographisch-statistisches Handbuch des Preussischen Staates” w 1856 roku odnotowała we wsi (Dorf Wohanow) 175 mieszkańców.

• Wojna francusko-pruska (1870-1871): Zgłoszone listy strat (Verlust-Liste) wykazują poległego mieszkańca wsi - fizyliera Carla Haeske (11. kompania Dolnoreńskiego 39. Regimentu Fizylierów), który zaginął w potyczce pod Saarbrücken 6 sierpnia 1870 r. Z pruszczańskich ksiąg parafialnych wynika, że jego ojcem był August Haeske (ur. 1816 w Wojanowie, zm. 1864 w Pruszczu), a matką Carolina z d. Reichert (ur. 1822 w Pruszczu, zm. 1868 tamże).

• Rodziny lokalne: W archiwaliach pojawiają się także nazwiska rodu Roggenbuck (Friedrich Wilhelm Roggenbuck zmarł w Wojanowie) oraz Schaldach (wśród nich Franz i Christian).

• Tajemnicze nagrobki: Na terenie wsi natrafiono niegdyś na dwa zabytkowe nagrobki z inskrypcjami:

  1. „Tu spoczywa nasz kochany, dobry ojciec Martin Zielke ur. 2.10.1848, zm...1919?”

  2. „Tu spoczywa nasza dobra matka Erdtmunthe Zielke ur. ...1855, zm. ...1921”

  Nie wiadomo dokładnie, w jakich okolicznościach nagrobki te trafiły do Wojanowa, najbliższe znane gałęzie rodziny Zielke zamieszkiwały sąsiednie Kleszczewo.

Zdjęcie z archiwum w Darmstadt, widok na dwór i pałac w Wojanowie.

Towarzystwo Gniazd Sierocych (1948-1949)

Niewielu mieszkańców regionu wie, że w styczniu 1948 roku w Wojanowie powstała wyjątkowa placówka oświatowo-wychowawcza. W dawnym baraku przeznaczonym niegdyś dla robotników sezonowych uruchomiono szkołę podstawową i tzw. Gniazdo Sieroce. Było to dzieło Towarzystwa Gniazd Sierocych i Wiosek Kościuszkowskich, założonego w Galicji jeszcze w 1908 roku przez Kazimierza Jeżewskiego. Idea polegała na tworzeniu rodzinnych domów dziecka w dużych majątkach ziemskich, gdzie wychowankowie (zazwyczaj około 10 dzieci w wieku 6-16 lat pod opieką nauczyciela-opiekuna) przygotowywali się do samodzielnego życia. Towarzystwo otrzymało na terenie powojennym trzy majątki: Świńcz, Wojanowo i Będzieszyn. Pierwszymi nauczycielami i organizatorami szkoły oraz gniazda w Wojanowie byli Aleksander Janczała wraz z żoną Stefanią. W 1949 roku, w związku z państwową centralizacją opieki nad sierotami, gniazda sieroce w tej formule zostały zlikwidowane (reaktywowano je w zmienionym kształcie dopiero po latach).

Zdjęcie z archiwum w Darmstadt, widok na dwór i pałac w Wojanowie.

Wojanowo w świetle źródeł: Od krzyżackiego nadania po gdańskie patrymonium

Jeśli szukamy twardych faktów historycznych, warto sięgnąć do kronik i dokumentów ksiąg czynszowych [4]. Książka „Gminne strony. Zarys dziejów gminy Pruszcz Gdański do 1939 roku” dorzuca do naszej wojanowskiej mozaiki kilka niezwykle istotnych szczegółów. 

Początki i nadanie z 1369 roku: dawny majątek rycerski podlegał pierwotnie kasztelanii gdańskiej, a pod koniec XIV wieku przejęła go krzyżacka komturia gdańska (włączając do okręgu sulmińskiego). Pierwsza pisana wzmianka z 1369 roku dotyczy nadania przez wielkiego mistrza Winricha von Kniprode na prawie chełmińskim 6 łanów i 10 morgów ziemi braciom: Dytrychowi, Markwartowi i Klausowi. To stąd pochodzą jedne z najstarszych form nazwy: Woyanow oraz Woynau. 

Po rycerzu Dietrichu Lange, około 1425 roku Wojanowo od komtura Konrada von Baldersheima otrzymał burmistrz gdański Gerhard von der Becke (właściciel m.in. Krępca i Szklanej Góry). Natomiast na mocy przywileju króla Kazimierza Jagiellończyka z 16 czerwca 1454 roku wieś weszła w skład gdańskiego patrymonium wiejskiego i była odtąd wydzierżawiana okolicznej szlachcie.

Kościół św. Mikołaja i Katarzyna Wojanowska. W czasach krzyżackich we wsi stanął mały kościół pod wezwaniem św. Mikołaja (jako filia parafii w Świętym Wojciechu). Co ciekawe, była to jedna z niewielu świątyń katolickich w regionie, która nie została przejęta przez protestantów! Zawdzięczano to właścicielce majątku, Katarzynie Wojanowskiej, żonie Marcina Borzewskiego (kanclerza króla Stefana Batorego, starosty starogardzkiego i osieckiego). Katarzyna pod koniec życia, jako wdowa, zamieszkała w Wojanowie wraz z synem Janem. W 1584 roku, po wizytacji biskupa Rozrażewskiego, przy kościele osiadł proboszcz (otrzymał 2 włóki ziemi). W 1702 roku, gdy majątkiem zarządzał Giese, kościół był już w ruinie i miał przeciekający dach, co doprowadziło do jego ostatecznego zniszczenia w kolejnych latach.

Zdjęcie z archiwum w Darmstadt, widok na dwór i pałac w Wojanowie.

Zapiski historyczne pokazują, jak Wojanowo przez wieki przechodziło z rąk do rąk, od szlacheckich rodów po wpływy gdańskich patrycjuszy.

Wojanowscy herbu Leliwa: w latach 1550-1577 majątkiem władali bracia Feliks i Piotr Wojanowscy z Dąbrówki (synowie ławnika Leonarda). Wszyscy zostali pochowani w kościele w Świętym Wojciechu. Do dziś przetrwały tam ich płyty nagrobne wmurowane w posadzkę oraz zabytkowe epitafium z rodzinnym herbem Leliwa.

Linia von Ende (1594-1644). Po Wojanowskich majątek przejął Peter von Ende (właściciel Bartlina), a po nim jego potomek, również właściciel m.in. Rusocina i Jagatowa. Męska linia rodu wygasła wraz ze śmiercią Johanna Georga von Ende w 1644 r.

Patrycjusz Eduard von Rüdiger. Dobra przejęła jego siostra Elisabeth, żona gdańskiego rajcy Eduarda von Rüdigera (twórcy ustawy pełniącej rolę wilkierza). W latach 1651-1661 Rüdiger stopniowo wykupił wszystkie części Wojanowa, łącząc je w jeden duży majątek obejmujący także Rusocin, Bartlin, Czerniewo i Jagatowo.

Przejęcie przez rodowód Giese. Po śmierci Rüdigera w 1691 r. wdowa Elżbieta poślubiła Sigismunda Carla von Giese. Rodzina Giese zarządzała majątkiem przez kolejne dekady (Sigismund od 1712 do śmierci w 1734 r., a w 1750 r. majątek przejął syn Sigismund Carl, po którym bezdzietne dziedzictwo przeszło na dalszych spadkobierców).

Zdjęcie z archiwum w Darmstadt, widok na dwór i pałac w Wojanowie.

Czas Tiedemannów (1763-1922) i ostatnie lata pałacu

Ostatni rozdział przedwojennej historii Wojanowa należy do rodu von Tiedemann-Brandis, który władał majątkiem przez 164 lata.  

Epoka rodziny von Tiedemann-Brandis (od 1763 r.). Majątek (zamieszkany w 1780 roku przez 97 osób) przeszedł na potomków Adelgundy von Rüdiger jako tzw. „spadek Giesego”. To za czasów tej rodziny wzniesiono i rozbudowano okazały pałac, wokół którego roztaczał się park ze starymi dębami, stawy rybne, wiejski staw oraz przepływająca rzeczka.

Kolejne pokolenia właścicieli:

- Franz Gerhard von Tiedemann - pierwszy przedstawiciel rodu w Wojanowie.

- Franz Wilhelm (syn) - od 1789 r., noszący od 1820 r. nazwisko Tiedemann-Brandis.

- Carl Ludwig - przejął majątek w 1839 r. wraz z Grabiną Zameczkiem, Jagatowem i Przędzieszynem.

- Siegfried (syn Carla) - w 1870 r. przekształcił Wojanowo w powiernictwo rodowe (fideikomis).

- Reinhard von Tiedemann-Brandis - brat Siegfrieda, zarządzał majątkiem w latach 1903-1922 jako królewski szambelan (Königlich Kammerherr und Rittergutsbesitzer).

Ostatnie lata majątku (1922-1945). Po śmierci Reinharda wdowa wraz z synem (który zginął w 1943 roku) sprzedała Wojanowo. Od 1927 do 1945 roku właścicielem był Hugo Siewert (Landwirt und Direktor Rittergut Woyanow), za którego czasów rozegrał się tragiczny finał 1945 roku i zniszczenie pałacu.

Zdjęcie z archiwum w Darmstadt, widok na dwór i pałac w Wojanowie.

Demografia, zmiany administracyjne i herb rodu v. Tiedemann-Brandis

Ostatnie fragmenty monografii Wojanowa przynoszą szczegółowe dane statystyczne oraz opis skomplikowanych dziejów administracyjnych Wojanowa na przełomie XIX i XX wieku. Liczby i wyznania (XIX wiek):

W 1856 r. majątek zamieszkiwało 175 osób.

W 1869 r. obszar majątku (obejmujący Jagatowo, Bartlin oraz wybudowania Birkenkrug / Klein Jetau i Gulenkrug) o powierzchni 2087,82 morgów zamieszkiwało 512 osób (253 ewangelików uczęszczających do kościoła w Pruszczu i 259 katolików podlegających parafii w Świętym Wojciechu) w 44 domach mieszkalnych.

W 1885 r. sama wieś z wybudowaniami i folwarkiem Bartlin (568 ha) liczyła 204 mieszkańców (117 katolików i 87 ewangelików), zajmujących się głównie hodowlą bydła i produkcją mleczarską. Liczba mieszkańców samego Wojanowa zmieniała się w kolejnych latach: w 1905 r. - 245 osób, w 1910 r. - 176 osób (autorskie zestawienie wskazuje na współczesny stan ok. 187 mieszkańców).

Przynależność administracyjna

Po reformie z 1887 r. Obszar dworski Wojanowo (Gutsbezirk Woyanow) zaradzany przez szambelana v. Tiedemann-Brandisa wszedł w skład powiatu Gdańskie Wyżyny. Siedziba obwodu oraz Urząd Stanu Cywilnego mieściły się w Żukczynie. Sąsiednie przysiółki: Woyanower Viertel (we wschodniej części Pruszcza, 32 mieszkańców w 1905 r., włączony do gminy Pruszcz w 1910 r.), leśniczówka Woyanower Wald (od 1938 r. Bobe, 7 mieszkańców w 1905 r.) oraz folwark Bartlin (Vorwerk Bartlin, 13 mieszkańców w 1905 r.). 

W Wolnym Mieście Gdańsku i po 1929 r.. Wojanowo podlegało powiatowi gdańskiemu z siedzibą w Pruszczu. W październiku 1929 r. wybudowanie Woyanower Wald włączono do gminy wiejskiej Mierzeszyn (Meisterwalde), a pozostałą część wsi przyłączono do nowo utworzonej gminy wiejskiej Świńcz (Schwintsch). W 1939 r. majątek wszedł w skład powiatu Gdańsk-Wieś (Danziger Land).

Herb rodu v. Tiedemann-Brandis. Stronę wieńczy reprezentacyjny, barwny herb szlachecki rodu von Tiedemann-Brandis - właścicieli m.in. Wojanowa, Rusocina czy Jagatowa, których ślady obecności do dziś stanowią fundament historycznej tożsamości ziemi pruszczańskiej.

Zdjęcie z archiwum w Darmstadt, widok na dwór i pałac w Wojanowie.

Zdjęcie z archiwum w Darmstadt, widok na dwór i pałac w Wojanowie.

Poniżej znajduje się pozostała część unikalnych zdjęć archiwalnych pochodzących z Heskiego Archiwum Państwowego w Darmstadt. Kadr za kadrem ukazują one dawny wygląd pałacu, sam dwór oraz malownicze, reprezentacyjne otoczenie wojanowskiego majątku, od parkowych alei po zabudowania gospodarcze. To bezcenny materiał zdjęciowy, który pozwala chociaż na chwilę przenieść się do czasów, gdy rezydencja rodu v. Tiedemann tętniła życiem.

Dwór w Wojanowie.

Dwór w Wojanowie.

Dwór w Wojanowie.

Dwór w Wojanowie.

Okolice dworu w Wojanowie.

Okolice dworu w Wojanowie.

Okolice dworu w Wojanowie.

Okolice dworu w Wojanowie.

Okolice dworu w Wojanowie.

Okolice dworu w Wojanowie.

Okolice dworu w Wojanowie.

Okolice dworu w Wojanowie.

Okolice dworu w Wojanowie.

Okolice dworu w Wojanowie.

Okolice dworu w Wojanowie.

Oprócz archiwalnych kadrów z Darmstadt, udało się odnaleźć jeszcze kilka dodatkowych, unikalnych zdjęć dawnego Wojanowa. Aby jeszcze lepiej uchwycić skalę zmian, jakie zaszły tu przez minione dziesięciolecia, poniżej przedstawiam zestawienie typu „Było - Jest”. Zderzenie dawnych, eleganckich ujęć zespołu pałacowo-parkowego ze współczesnym widokiem tych samych miejsc najbardziej naocznie pokazuje bieg historii i to, jak zmienił się krajobraz wojanowskiego majątku.

Dawne ujęcie rodzinne z tarasu, balkonu dworkowego.

Zestawienie typu „Było - Jest”. Dawne ujęcie rodzinne z tarasu, balkonu dworkowego.

Zestawienie typu „Było - Jest”. 

Wojanowo.

Szkic terenowy Wojanowa. 

Wojanowo. Kucyk, który wyłonił się z wyschniętego koryta rzecznego w Parku Wojanowskim podczas rewitalizacji terenu.

Poniżej kilka zdjęć wykonanych podczas naszych wizyt terenowych w Wojanowie przez pasjonatów z grupy „Stary Pruszcz”. Zestawienie współczesnych kadrów z dawno zmierzonymi arkuszami map topograficznych (Messtischblatt) oraz weryfikacja w terenie pozwalają na nowo zlokalizować fundamenty dawnego pałacu, przebieg dawnych alei parkowych czy resztki zabudowy gospodarczej. To efekty bezpośrednich poszukiwań i korekty terenowej, które pomagają odczytać przestrzeń Wojanowa na nowo.

Wojanowo, kompleks parkowy

Z mapy Wojanowa #2

Z mapy Wojanowa #2

Z mapy Wojanowa #3

Wojanowo.

Elementy tarasu w strudze Gęś przepływającej przez Wojanowo.

Elementy tarasu.

Wojanowo.

Całość dziedzińca między stajniami, oborami pokryta jest wciąż kostką brukową. Dzięki mapie można w miarę dokładnie ustalić gdzie znajdował się pałac (na osi budynku z fot 1). Nie ma już nawet śladu po wzniesieniu, na którym się znajdował.

Wojanowo.

Wojanowo.

Wojanowo.

Wojanowo.

Wojanowo.

Wojanowo.

Wojanowo.

Wojanowo.

Podwójny herb rodu von Tiedemann genannt von Brandis, czteropolowy, połączony herb szlachecki, stanowiący połączenie dawnych symboli obu powiązanych rodzin. W polu tarczy oraz w klejnotach nad hełmami widzimy z jednej strony ramię w zbroi z wzniesionym mieczem/sztyletem (motyw rodziny von Brandis), z drugiej zaś charakterystyczną ptasią figurę: mewę/rybitwę stojącą na koronie (symbol rodu von Tiedemann).

Zaniedbane przez dekady wojanowskie założenie parkowe doczekało się wreszcie prac rewitalizacyjnych i uporządkowania terenu. Miejsce, które jeszcze do niedawna zarastało i ulegało powolnej degradacji, dziś powoli odzyskuje swój dawny, reprezentacyjny urok, choć w zupełnie nowej, współczesnej odsłonie. W ramach prac wytyczono i utwardzono nowe ciągi piesze, nawiązujące do dawnego układu parkowego. Trasy prowadzą wzdłuż malowniczego stawu oraz zakoli przepływającego przez park strumienia. W najatrakcyjniejszych punktach widokowych stanęły drewniane wiaty, zadaszone altany oraz pomosty i platformy widokowe. Tuż nad brzegiem wody powstały również niewielkie tarasy wypoczynkowe wyposażone w ławki. Odnowiono i wyprofilowano skarpy (w tym z wykorzystaniem kamiennych murków oporowych), nasadzono nową roślinność ozdobną oraz wybudowano nowe, drewniane kładki i mostki spinające brzegi dawnych cieków wodnych. Przy głównych węzłach ścieżek ustawiono tablice informacyjno-edukacyjne, które przybliżają odwiedzającym walory przyrodnicze oraz historyczny kontekst dawnego majątku v. Tiedemannów.

Dzięki tym zmianom pałacowy park przestaje być jedynie zapomnianym reliktem przeszłości, stając się otwartą, bezpieczną i estetyczną przestrzenią do spacerów oraz lekcją lokalnej historii w terenie.

Prace w Parku Wojanowskim.

Prace w Parku Wojanowskim.

Prace w Parku Wojanowskim.

Prace w Parku Wojanowskim.

Prace w Parku Wojanowskim.

Prace w Parku Wojanowskim.

Prace w Parku Wojanowskim.

Prace w Parku Wojanowskim.

Prace w Parku Wojanowskim.

Prace w Parku Wojanowskim.

Prace w Parku Wojanowskim.

Prace w Parku Wojanowskim.

Prace w Parku Wojanowskim.



Poniżej przedstawiamy zestawienie kolejnych archiwalnych i współczesnych materiałów dotyczących Wojanowa. Znajdziecie tu zarówno treści z tablic edukacyjnych umieszczonych w zrewitalizowanym parku, jak i efekty naszych własnych poszukiwań oraz analiz historycznych.

Wojanowo (niem. Woyanow).

Wojanowo (niem. Woyanow).

Wojanowo (niem. Woyanow).

Wojanowo (niem. Woyanow).

Wojanowo (niem. Woyanow).

Wojanowo (niem. Woyanow).

Wojanowo (niem. Woyanow).

Wojanowo (niem. Woyanow).

Wojanowo (niem. Woyanow).

Wojanowo (niem. Woyanow).

Wojanowo (niem. Woyanow).

Wojanowo (niem. Woyanow).

Wojanowo (niem. Woyanow).

Wojanowo (niem. Woyanow).

Wojanowo (niem. Woyanow).





Złożenie w całość tak różnorodnych kadrów, od XVIII-wiecznych dokumentów rodowych v. Tiedemannów odnalezionych w Darmstadt, przez archiwalne zdjęcia potężnego pałacu, po ślady wyczytane z map topograficznych i powojenne pamiątki, pozwala po latach przywrócić pamięć o pełnej, wielowarstwowej historii Wojanowa. Dzisiejszy zrewitalizowany park przestaje być jedynie zapomnianym miejscem, a staje się żywym punktem na mapie naszej lokalnej tożsamości.

Spacer po Parku Wojanowskim, migawki z prac i efekt końcowy Seria kadrów ukazująca zrewitalizowane aleje, nowe tarasy widokowe, kładki oraz przestrzeń parku zarówno w trakcie prac porządkowych, jak i w obecnej, odsłonie spacerowej.

Spacer po Parku Wojanowskim, migawki z prac i efekt końcowy Seria kadrów ukazująca zrewitalizowane aleje, nowe tarasy widokowe, kładki oraz przestrzeń parku zarówno w trakcie prac porządkowych, jak i w obecnej, odsłonie spacerowej.

Spacer po Parku Wojanowskim, migawki z prac i efekt końcowy Seria kadrów ukazująca zrewitalizowane aleje, nowe tarasy widokowe, kładki oraz przestrzeń parku zarówno w trakcie prac porządkowych, jak i w obecnej, odsłonie spacerowej.

Spacer po Parku Wojanowskim, migawki z prac i efekt końcowy Seria kadrów ukazująca zrewitalizowane aleje, nowe tarasy widokowe, kładki oraz przestrzeń parku zarówno w trakcie prac porządkowych, jak i w obecnej, odsłonie spacerowej.

Spacer po Parku Wojanowskim, migawki z prac i efekt końcowy Seria kadrów ukazująca zrewitalizowane aleje, nowe tarasy widokowe, kładki oraz przestrzeń parku zarówno w trakcie prac porządkowych, jak i w obecnej, odsłonie spacerowej.

Spacer po Parku Wojanowskim, migawki z prac i efekt końcowy Seria kadrów ukazująca zrewitalizowane aleje, nowe tarasy widokowe, kładki oraz przestrzeń parku zarówno w trakcie prac porządkowych, jak i w obecnej, odsłonie spacerowej.

Spacer po Parku Wojanowskim, migawki z prac i efekt końcowy Seria kadrów ukazująca zrewitalizowane aleje, nowe tarasy widokowe, kładki oraz przestrzeń parku zarówno w trakcie prac porządkowych, jak i w obecnej, odsłonie spacerowej.

Spacer po Parku Wojanowskim, migawki z prac i efekt końcowy Seria kadrów ukazująca zrewitalizowane aleje, nowe tarasy widokowe, kładki oraz przestrzeń parku zarówno w trakcie prac porządkowych, jak i w obecnej, odsłonie spacerowej.

Spacer po Parku Wojanowskim, migawki z prac i efekt końcowy Seria kadrów ukazująca zrewitalizowane aleje, nowe tarasy widokowe, kładki oraz przestrzeń parku zarówno w trakcie prac porządkowych, jak i w obecnej, odsłonie spacerowej.

Spacer po Parku Wojanowskim, migawki z prac i efekt końcowy Seria kadrów ukazująca zrewitalizowane aleje, nowe tarasy widokowe, kładki oraz przestrzeń parku zarówno w trakcie prac porządkowych, jak i w obecnej, odsłonie spacerowej.

Spacer po Parku Wojanowskim, migawki z prac i efekt końcowy Seria kadrów ukazująca zrewitalizowane aleje, nowe tarasy widokowe, kładki oraz przestrzeń parku zarówno w trakcie prac porządkowych, jak i w obecnej, odsłonie spacerowej.

Spacer po Parku Wojanowskim, migawki z prac i efekt końcowy Seria kadrów ukazująca zrewitalizowane aleje, nowe tarasy widokowe, kładki oraz przestrzeń parku zarówno w trakcie prac porządkowych, jak i w obecnej, odsłonie spacerowej.

Spacer po Parku Wojanowskim, migawki z prac i efekt końcowy Seria kadrów ukazująca zrewitalizowane aleje, nowe tarasy widokowe, kładki oraz przestrzeń parku zarówno w trakcie prac porządkowych, jak i w obecnej, odsłonie spacerowej.

Spacer po Parku Wojanowskim, migawki z prac i efekt końcowy Seria kadrów ukazująca zrewitalizowane aleje, nowe tarasy widokowe, kładki oraz przestrzeń parku zarówno w trakcie prac porządkowych, jak i w obecnej, odsłonie spacerowej.

Spacer po Parku Wojanowskim, migawki z prac i efekt końcowy Seria kadrów ukazująca zrewitalizowane aleje, nowe tarasy widokowe, kładki oraz przestrzeń parku zarówno w trakcie prac porządkowych, jak i w obecnej, odsłonie spacerowej.

Spacer po Parku Wojanowskim, migawki z prac i efekt końcowy Seria kadrów ukazująca zrewitalizowane aleje, nowe tarasy widokowe, kładki oraz przestrzeń parku zarówno w trakcie prac porządkowych, jak i w obecnej, odsłonie spacerowej.

Spacer po Parku Wojanowskim, migawki z prac i efekt końcowy Seria kadrów ukazująca zrewitalizowane aleje, nowe tarasy widokowe, kładki oraz przestrzeń parku zarówno w trakcie prac porządkowych, jak i w obecnej, odsłonie spacerowej.

Spacer po Parku Wojanowskim, migawki z prac i efekt końcowy Seria kadrów ukazująca zrewitalizowane aleje, nowe tarasy widokowe, kładki oraz przestrzeń parku zarówno w trakcie prac porządkowych, jak i w obecnej, odsłonie spacerowej.

Spacer po Parku Wojanowskim, migawki z prac i efekt końcowy Seria kadrów ukazująca zrewitalizowane aleje, nowe tarasy widokowe, kładki oraz przestrzeń parku zarówno w trakcie prac porządkowych, jak i w obecnej, odsłonie spacerowej.

Spacer po Parku Wojanowskim, migawki z prac i efekt końcowy Seria kadrów ukazująca zrewitalizowane aleje, nowe tarasy widokowe, kładki oraz przestrzeń parku zarówno w trakcie prac porządkowych, jak i w obecnej, odsłonie spacerowej.

Spacer po Parku Wojanowskim, migawki z prac i efekt końcowy Seria kadrów ukazująca zrewitalizowane aleje, nowe tarasy widokowe, kładki oraz przestrzeń parku zarówno w trakcie prac porządkowych, jak i w obecnej, odsłonie spacerowej.

Spacer po Parku Wojanowskim, migawki z prac i efekt końcowy Seria kadrów ukazująca zrewitalizowane aleje, nowe tarasy widokowe, kładki oraz przestrzeń parku zarówno w trakcie prac porządkowych, jak i w obecnej, odsłonie spacerowej.

Spacer po Parku Wojanowskim, migawki z prac i efekt końcowy Seria kadrów ukazująca zrewitalizowane aleje, nowe tarasy widokowe, kładki oraz przestrzeń parku zarówno w trakcie prac porządkowych, jak i w obecnej, odsłonie spacerowej.

Spacer po Parku Wojanowskim, migawki z prac i efekt końcowy Seria kadrów ukazująca zrewitalizowane aleje, nowe tarasy widokowe, kładki oraz przestrzeń parku zarówno w trakcie prac porządkowych, jak i w obecnej, odsłonie spacerowej.

Spacer po Parku Wojanowskim, migawki z prac i efekt końcowy Seria kadrów ukazująca zrewitalizowane aleje, nowe tarasy widokowe, kładki oraz przestrzeń parku zarówno w trakcie prac porządkowych, jak i w obecnej, odsłonie spacerowej.

Spacer po Parku Wojanowskim, migawki z prac i efekt końcowy Seria kadrów ukazująca zrewitalizowane aleje, nowe tarasy widokowe, kładki oraz przestrzeń parku zarówno w trakcie prac porządkowych, jak i w obecnej, odsłonie spacerowej.

Spacer po Parku Wojanowskim, migawki z prac i efekt końcowy Seria kadrów ukazująca zrewitalizowane aleje, nowe tarasy widokowe, kładki oraz przestrzeń parku zarówno w trakcie prac porządkowych, jak i w obecnej, odsłonie spacerowej.

Spacer po Parku Wojanowskim, migawki z prac i efekt końcowy Seria kadrów ukazująca zrewitalizowane aleje, nowe tarasy widokowe, kładki oraz przestrzeń parku zarówno w trakcie prac porządkowych, jak i w obecnej, odsłonie spacerowej.

1. Klucz szambelański, https://praust.wordpress.com/2022/09/24/klucz-szambelanski-siegfrieda-v-tiedemann-brandisa/

2. Album o Wojanowie, https://www.facebook.com/pg/Ocalic.od.zapomnienia.Praust/photos/?tab=album&album_id=2047833162108001

3. Archiwum Darmstadt, https://arcinsys.hessen.de/

4. Materiał archiwalny dawnego forum o starym Pruszczu, 2008

5. Dolatowski D., Gminne strony. Zarys dziejów gminy Pruszcz Gdański do 1939 roku, [b.m.w., np. Pruszcz Gdański] 2010.

Źródła i bibliografia / Netografia

Opracowania monograficzne i drukowane:

1. Dolatowski D., Gminne strony. Zarys dziejów gminy Pruszcz Gdański do 1939 roku, Pruszcz Gdański 2010, s. 147-149.

Źródła internetowe i archiwalne (Netografia):

1. Baza Danych Nazw Miejscowych i Badań Genealogicznych Verein für Computergenealogie, GOV : Wojanowo, Woyanow, Wonnhof, [online:] https://gov.genealogy.net/item/show/WOYNOWJO94HF [dostęp: 10.04.2019].

2. Forum Dawny Gdańsk, Wojanowo / Woyanow - dyskusja historyczna, [online:] http://forum.dawnygdansk.pl/viewtopic.php?t=6068 [dostęp: 10.04.2019].

3. Portal Genealogiczny Westpreussen.de, Ortsverzeichnis: Woyanow / Wojanowo, [online:] http://www.westpreussen.de/cms/ct/ortsverzeichnis/details.php?ID=7077 [dostęp: 10.04.2019].

4. Portal Genealogiczno-Historyczny Roggenbuck.de, Geschichte und Chronik von Woyanow, [online:] http://www.roggenbuck.de/woyanow.html [dostęp: 10.04.2019].

5. Strona Urzędu Gminy Pruszcz Gdański, Ogłoszenie o zamówieniu publicznym: Rewaloryzacja istniejącego parku leśnego w Wojanowie, 16 marca 2018 r., [online:] https://www.pruszczgdanski.pl/zamowienia-publiczne/roboty-budowlane/3200-ogloszenie-nr-523555-n-2018-z-dnia-2018-03-16-r-gmina-pruszcz-gdanski-rewaloryzacja-istniejacego-parku-lesnego-w-wojanowie-ogloszenie-o-zamowieniu-roboty-budowlane.html [dostęp: 10.04.2019].

6. Strona Urzędu Gminy Pruszcz Gdański, Wojanowo - park już otwarty, [online:] https://www.pruszczgdanski.pl/3692-wojanowo-park-juz-otwarty.html [dostęp: 10.04.2019].

7. Strona WorldHistory.de, Genealogie und Geschichte: Woyanow, [online:] http://worldhistory.de/wnf/navbar/wnf.php?oid=14523 [dostęp: 10.04.2019].

8. Strona społecznościowa Facebook, Galeria materiałów archiwalnych Wojanów / Woyanow, [online:] https://www.facebook.com/1956115501279768/photos/?tab=album&album_id=1960094624215189 [dostęp: 10.04.2019].

9. Encyklopedia internetowa Wikipedia, Wojanowo (województwo pomorskie), [online:] https://pl.wikipedia.org/wiki/Wojanowo [dostęp: 10.04.2019].

Dodatek prawno-ochronny. Zespół Przyrodniczo-Krajobrazowy „Park Podworski w Wojanowie”

Poniższy dokument stanowi kluczowy akt prawny, który przypieczętował powojenne losy parku i objął ten wysoce cenny teren oficjalną ochroną. Uchwała Rady Gminy Pruszcz Gdański, podjęta po uzgodnieniu z Regionalną Dyrekcją Ochrony Środowiska w Gdańsku, ustanowiła tu zespół przyrodniczo-krajobrazowy o powierzchni 9,06 ha.

Dokument nie tylko precyzuje zakazy (m.in. zakaz zanieczyszczania gleby, przekształcania zbiorników wodnych czy umieszczania reklam), ale w swoim uzasadnieniu dostarcza niezwykle cennych informacji przyrodniczych i historycznych. Potwierdza m.in.:

• istnienie ponad 100 dwusetletnich drzew stanowiących szkielet parku (ok. 11% całego drzewostanu),

• przebieg parku wzdłuż jaru „Strugi Gęś” (o głębokości sięgającej do 15 metrów),

• inwentaryzację historycznych detali w terenie: pozostałości po dawnej fontannie, fragmentów zastawki wodnej, postumentów pod rzeźby/donice, reliktów ceglanego ogrodzenia oraz drobnych fragmentów tarasu zburzonego w 1945 roku pałacu.

(Poniżej pełny tekst dokumentu uchwały wraz z uzasadnieniem)

Na podstawie art. 7 ust. 1 pkt 1 oraz art. 18 ust. 2 pkt 15 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2016 r. poz. 446, 1579, 1948), art. 44 ust. 1, 2, 2a, 3a, 3b, oraz art. 45 ust. 1 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz. U. z 2016 r. poz. 2134, 2249, 2260 z 2017 r. poz. 60, 132) po uzgodnieniu z Regionalną Dyrekcją Ochrony Środowiska w Gdańsku, uchwala się co następuje:
 § 1. Ustanawia się zespół przyrodniczo - krajobrazowy pod nazwą "Park Podworski w Wojanowie" położony w miejscowości Wojanowo, gmina Pruszcz Gdański, województwo pomorskie.

§ 2. Zespół przyrodniczo – krajobrazowy „Park Podworski w Wojanowie” położony jest na części działki o numerze ewidencyjnym 343/24 obręb Juszkowo i obejmuje powierzchnię 9,06 ha. Szczegółowy przebieg granic zespołu przyrodniczo – krajobrazowego został przedstawiony na załączniku graficznym nr 1 do niniejszej uchwały, a współrzędne punktów załamania granic w układzie PL-2000 zestawiono w załączniku nr 2 do niniejszej uchwały.

§ 3. Szczególnym celem ustanowienia zespołu przyrodniczo – krajobrazowego „Park Podworski w Wojanowie” jest zachowanie szczególnej wartości przyrodniczej i krajobrazowej podworskiego parku z XVIII wieku, stanowiącego lokalną ostoję bioróżnorodności, a w szczególności ochrona starodrzewia stanowiącego szkielet parku, którego wiek datowany jest powyżej 200 lat. 1. Na obszarze zespołu przyrodniczo – krajobrazowego „Park Podworski w Wojanowie” zabrania się: 1) dokonywania zmian stosunków wodnych, jeżeli zmiany te nie służą ochronie przyrody albo racjonalnej gospodarce rolnej, leśnej, wodnej lub rybackiej; 2) likwidowania, zasypywania i przekształcania naturalnych zbiorników wodnych, starorzeczy oraz obszarów wodno-błotnych; 3) uszkadzania i zanieczyszczenia gleby; 4) wylewania gnojowicy, z wyjątkiem nawożenia użytkowanych gruntów rolnych; 5) wydobywania do celów gospodarczych skał, w tym torfu, oraz skamieniałości, w tym kopalnych szczątków roślin i zwierząt, a także minerałów i bursztynu; 6) umyślnego zabijania dziko występujących zwierząt, niszczenia nor, legowisk zwierzęcych oraz tarlisk i złożonej ikry, z wyjątkiem amatorskiego połowu ryb oraz wykonywania czynności związanych z racjonalną gospodarką rolną, leśną, rybacką i łowiecką; 7) umieszczenia tablic reklamowych.

§ 4. Nadzór nad zespołem przyrodniczo-krajobrazowym "Park Podworski w Wojanowie" sprawuje Wójt Gminy Pruszcz Gdański.

§ 5. Wykonanie uchwały powierza się Wójtowi Gminy Pruszcz Gdański

§ 6. Uchwała wchodzi w życie po upływie czternastu dni od dnia ogłoszenia w Dzienniku Urzędowym Województwa Pomorskiego

Uzasadnienie Zgodnie z art. 44 ust. 1, 2, 2a, 3a i 3b ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz.U. z 2016 r. poz. 2134 ze zm.) ustanowienie zespołu przyrodniczo-krajobrazowego następuje w drodze uchwały rady gminy, a projekt uchwały wymaga uzgodnienia z właściwym regionalnym dyrektorem ochrony środowiska.

 Zespół przyrodniczo-krajobrazowy „Park Podworski w Wojanowie” wyznacza się w celu ochrony wyjątkowo cennych fragmentów krajobrazu naturalnego i kulturowego, dla zachowania jego wartości przyrodniczych, kulturowych i estetycznych. Zespół przyrodniczo-krajobrazowy stanowi park podworski, który został utworzony przy nieistniejącym już pałacu w Wojanowie w połowie XVIII wieku.

 Osią dla szaty roślinnej parku jest przepływająca „Struga Gęś” płynąca w jarze, którego brzegi sięgają do 15 m. Wewnątrz parku występują trzy naturalne zbiorniki wodne, z których dwa są zasilane wodami „Strugi Gęś”, a trzeci pozbawiony zasilania przekształcił się w mozaikę szuwarów. Zbiorowiska roślinne spotykane na tym terenie w przeważającej części należą do siedlisk grądowych z domieszką gatunków łęgowych, okrajkowych oraz szuwarów z klasy Phragmitetea.

Na terenie parku znajduje się ponad 100 okazów drzew, których wiek datowany jest powyżej 200 lat, co stanowi około 11% wszystkich drzew w parku. W obszarze planowanego zespołu przyrodniczo-krajobrazowego zinwentaryzowano historyczne elementy małej architektury jak np. pozostałość po fontannie, fragmenty zastawki spiętrzającej wodę, postumenty pod rzeźby lub donice oraz fragmenty tarasu zburzonego pałacu i fragmenty ceglanego ogrodzenia.

Teren znajduje się w granicach administracyjnych gminy Pruszcz Gdański w miejscowości Wojanowo, główne wejście zlokalizowane jest przy ul. Parkowej.
Zespół przyrodniczo-krajobrazowy „Park Podworski w Wojanowie” stanowi istotny element dla utrzymania bioróżnorodności.
Ten kompleks zadrzewień śródpolnych mający kontakt, poprzez zadrzewiony obszar „Strugi Gęś”, z zalesionym terenem okolic wsi Żuławka stanowi w monotonnym krajobrazie rolniczym swoistą wyspę środowiskową oferującą ostoje i siedliska dla wielu żywych organizmów.
Dodatkowo stanowi korytarz migracyjny dla zwierząt, chroni gleby przed degradacją, a zbiorniki wodne przed zanieczyszczeniem i eutrofizacją .
Teren ten, obecnie postrzegany przez lokalną społeczność i przyrodników jako wyjątkowo cenny, wyróżniający się, należy otoczyć opieką, chronić i udostępniać.
 Regionalna Dyrekcja Ochrony Środowiska w Gdańsku pismem z dnia 23.03.2017 r. znak RDOŚ-Gd.WZP.626.1.2017.MK.1 uzgodniła pozytywnie projekt uchwały Rady Gminy Pruszcz Gdański w sprawie ustanowienia zespołu przyrodniczo - krajobrazowego o nazwie „Park Podworski w Wojanowie”

Rekonstrukcja dworu w Wojanowie (Woyanow). Dzieło wnuka Hugo Siewerta (https://forum.dawnygdansk.pl/viewtopic.php?t=6068&postdays=0&postorder=asc&start=0&sid=6cc353e7201c65f05bf051f8e8efc36e).

Tak mógł wyglądać Pałac w Wojanowie w 1944 roku - rekonstrukcja kolorystyczna na podstawie archiwalnej fotografii ze zbiorów Heskiego Archiwum Państwowego w Darmstadt.