Praust w ujęciu Johna Adolfa Muhla - obraz dawnej wsi Wysoczyzny Gdańskiej („Die Danziger Höhe”)
„Die Danziger Höhe” to regionalna publikacja poświęcona historii i specyfice obszaru Wysoczyzny Gdańskiej (Danziger Höhe) terenu położonego na południe i zachód od Gdańska. Autor, John Adolf Muhl, należał do grona badaczy i popularyzatorów dziejów lokalnych, którzy w pierwszej połowie XX wieku dokumentowali historię wsi, parafii i krajobrazu kulturowego dawnych powiatów gdańskich.
Książka ma charakter historyczno-krajoznawczy. Obejmuje zagadnienia związane z osadnictwem, strukturą administracyjną, życiem religijnym oraz przemianami społecznymi regionu. Stanowi dziś cenne źródło do badań nad historią okolic Gdańska, zwłaszcza w kontekście dawnych niemieckich nazw miejscowości i przedwojennej struktury osadniczej.
W swojej pracy Die Danziger Höhe John Adolf Muhl przedstawia Praust jako jedną z najzamożniejszych i najważniejszych wsi protestanckich regionu. Podkreśla jej średniowieczne korzenie, znaczenie przywileju lokacyjnego z 1367 roku oraz długą ciągłość funkcjonowania parafii, której początki sięgają XIV wieku. Autor zwraca uwagę zarówno na bogate wyposażenie kościoła świadczące o zamożności miejscowej społeczności, jak i na burzliwe dzieje miejscowości, wielokrotnie niszczonej podczas wojen od XV do XVII wieku. Istotnym elementem opisu jest także regulacja biegu Raduni w XIV wieku, która miała kluczowe znaczenie dla gospodarki Gdańska i całego regionu. Na tym tle przytoczony poniżej cytat oddaje charakter i historyczną rangę Praust w strukturze dawnej Wysoczyzny Gdańskiej:
Majestatyczna protestancka wieś Praust, położona 2 km od St. Albrecht, jest jedną z najbogatszych wiosek w regionie. Jej przywilej, nadający 89 łanów ziemi na prawie chełmińskim, został wydany w 1367 roku. Kościół istniał już wtedy, a jego mury zewnętrzne zachowały się do dziś. Dach i wnętrze zostały zniszczone przez pożar w 1460 roku podczas wojny miast oraz ponownie w 1577 roku podczas wojny z królem Stefanem Batorym. Przebudowano je w latach 1578 i 1831. Pierwszym udokumentowanym pastorem protestanckim po reformacji był Lukas Heinz w 1570 roku. Wspaniały ołtarz figuralny pochodzi z około 1500 roku, ambona z 1578 roku, chrzcielnica z 1635 roku, a cenne obrazy olejne z 1681 roku. Organy kościelne zostały również zbudowane przez Andreasa Hildebrandta w 1728 roku.
Wieś obejmuje Praustfelde, Kochstedt (dawniej Kleinhof), Prauster Pfarrdorf i Schleuse.
Aby zapewnić Gdańskowi lepsze zaopatrzenie w wodę i zasilić duży młyn krzyżacki w mieście, Wielki Mistrz Dusemer von Arfberg zmienił bieg rzeki Radaune powyżej wsi na granicy z Gischkau w 1348 roku i skierował ją przez śluzę do kanału, „nowej” Radaune, wzdłuż wzgórz w kierunku miasta. Stare koryto „starej” Radaune, która płynęła przez Nobel do Krampiß, a następnie do Motławy, jest obecnie wykorzystywane wyłącznie do celów czyszczących w „sezonie łowieckim” nowej Radaune.
Praust został splądrowany przez husytów w 1433 roku, a następnie kilkakrotnie w latach 1459 i 1460 podczas wojny miast, w 1577 roku oraz podczas wojen szwedzkich w latach 1627 i 1656.
1. Muhl J.A., Die Danziger Höhe, https://pbc.gda.pl/dlibra/publication/2190/edition/3185/
