Wystawa „Z pól i lasów”

Wystawa „Z pól i lasów” - historia odkrywana na nowo

W piątek odbyło się uroczyste otwarcie wystawy przygotowanej przez Stowarzyszenie Poszukiwawczo-Historyczne Faktoria. To stosunkowo młoda inicjatywa (działają od 2023 roku), ale już zdążyła zaznaczyć swoją obecność w lokalnym środowisku, zarówno detektorystycznym, jak i historycznym.

Wystawa powstała we współpracy z "Dom Wiedemanna" i jest podsumowaniem kilku lat działań terenowych poszukiwań, dokumentowania oraz prób lepszego zrozumienia historii regionu.



Działalność takich grup jak Faktoria pokazuje, że detektoryści to nie tylko „poszukiwacze fantów”, ale często ludzie realnie zaangażowani w odkrywanie i porządkowanie lokalnej historii. To właśnie dzięki takim działaniom:

• udaje się odnajdywać zapomniane miejsca,
• dokumentować ślady dawnych wydarzeń,
• a czasem także przywracać pamięć o ludziach, którzy zginęli i przez lata pozostawali bezimienni.

Szczególnie poruszające są sytuacje, gdy podczas prac odnajdywane są szczątki poległych żołnierzy, co pozwala po latach rodzinom na godny pochówek. To trudny temat, zwłaszcza na terenach takich jak Pomorze, gdzie historia II wojna światowa pozostawiła wiele niejednoznacznych i bolesnych śladów.

Na wystawie można zobaczyć bardzo szeroki przekrój znalezisk:

• od artefaktów z okresu rzymskiego (np. złoty pierścień),
• przez znaleziska związane z epoką napoleońską,
• aż po przedmioty z I i II wojny światowej.

Są to zarówno elementy militarne, jak i przedmioty codziennego użytku: monety, guziki, fragmenty wyposażenia czy pozostałości dawnej infrastruktury. Ten fragment wystawy pokazuje coś więcej niż tylko sprzęt wojskowy. To realne ślady działań, które toczyły się lokalnie  w lasach, na polach, często w miejscach, które dziś mijamy bez świadomości ich historii. 

Dwa przykłady piecyków frontowych (okopowych) z Wyspy Sobieszewskiej. Po lewej - regulaminowy, ustawiany pionowo: na samym dole, w wąskiej części, gromadził się popiół; wyżej znajdowała się komora spalania, a na górze duży ruszt. Po prawej - kanister przystosowany do roli piecyka okopowego.

Dla osób zainteresowanych odkrywaniem przeszłości, szczególnie tej lokalnej to właśnie takie znaleziska są najciekawsze. Pozwalają nie tylko zobaczyć przedmiot, ale spróbować odpowiedzieć na pytanie: co dokładnie wydarzyło się w tym miejscu?

Nas szczególnie zainteresował fragment ekspozycji związany z walkami w rejonie Pruszcza Gdańskiego i Rotmanki. W 1945 roku, podczas walk końcowej fazy wojny, okolice dawnego Praust i Rottmannsdorf były miejscem intensywnych działań bojowych. To właśnie te wydarzenia są dziś odtwarzane i analizowane m.in. na podstawie relacji żołnierzy oraz znalezisk terenowych. Ciekawostką jest fakt, że działania poszukiwawcze były w pewnym stopniu inspirowane pamiętnikiem jednego z żołnierzy, który opisywał walki w tych rejonach. Dzięki temu możliwe było powiązanie konkretnych miejsc z rzeczywistymi wydarzeniami.

Wśród eksponatów zwracają uwagę elementy wyposażenia jednostek łączności Wehrmachtu -  tzw. Nachrichtentruppen. To właśnie one odpowiadały za utrzymanie komunikacji na polu walki, zarówno radiowej, jak i kablowej. Na wystawie można zobaczyć m.in.:

• fragmenty radiostacji plecakowej Torn.Fu.d2 („Dora”),
• skrzynkę zasilającą i elementy osprzętu,
• akumulator typu Sammler,
• złącza typu Pupinspule,
• fragmenty kabli polowych,
• bębny z kablami dalekobieżnymi,
• oraz telefon polowy Feldfernsprecher 33.

 

Fragment radiostacji plecakowej Torn.Fu.d2 („Dora”), skrzynki zasilającej i akumulator typu Sammler. TFuG (od niem.  Tornister  - plecak i niem.  Funkgerät  - radiostacja ) oznaczenie przyjęte w niemieckim Wehrmachcie podczas II wojny światowej dla radiostacji polowych przystosowanych do noszenia na ramieniu.

Radiostacja plecakowa Torn.Fu.d2 [1]

Szczególnie ciekawym elementem jest system kabli polowych (FFK – Feldfernkabel), który umożliwiał komunikację na duże odległości. Najważniejsze informacje:

• pojedynczy odcinek kabla miał ok. 250 metrów,
• bez wzmacniaczy zasięg wynosił ok. 40 km,
• z zastosowaniem cewek (Pupinspule) nawet do 100 km,
• przy użyciu wzmacniaczy możliwe było osiąganie jeszcze większych dystansów.

Kable były rozwijane ręcznie lub z pojazdów (np. z wykorzystaniem motocykli półgąsienicowych), co pozwalało szybko budować linie komunikacyjne bezpośrednio na polu walki.

Złącza typu Pupinspule, Dla zwiększenia zasięgu transmisji odcinki kabla tego typu są łączone za 

pomocą specjalnych złącz Pupinspule zaopatrzonych w cewki Puppina i  zaślepkami końcowymi przed nieautoryzowanym otwarciem. Zasięg FFK, kabla stosowanego przez wojska łączności Niemiec. (wynosi około 40 km przy pracy bez wzmacniacza i cewek oraz około 100 km przy pracy z tulejami cewek rozmieszczonymi co 250 m). Nieograniczony zasięg przy zastosowaniu wzmacniaczy czteroprzewodowych, ok. 200 km przy zastosowaniu wzmacniaczy dwuprzewodowych (w zależności od stanu kabla i reszty sieci) [2].

Bęben do kabli dalekobieżnych, produkowanego w odcinkach o długości 250 m.

Bęben do kabli dalekobieżnych, produkowanego w odcinkach o długości 250 m. [3]

Wystawa nadal trwa i zdecydowanie warto ją zobaczyć na żywo, szczególnie że zdjęcia nie oddają w pełni skali i detalu prezentowanych artefaktów. To dobra okazja, żeby spojrzeć na historię regionu z trochę innej perspektywy, przez pryzmat rzeczy, które przez lata pozostawały ukryte w ziemi. 

Czas trwania: 11 kwietnia - 3 maja 2026 r.

Godziny otwarcia: wtorek - niedziela, 12.00-16.30

1. Radiostacja plecakowa, https://www.whrestorer.com/my-torn-fu-d2-replica-completed,

2. Kabel telefonii polowej (kabel FF), https://www.der-fernmelder.de/feldfernkabel/,

3. Kabel telegraficzny Feldfernkabel, https://www.dws-xip.com/encyklopedia/kabtelegr-de

Praust książka telefoniczna z 1931 roku

 
Poniżej spis alfabetyczny z książki telefonicznej z 1931 roku. Materiał podesłał Muzeum Wojny i Techniki [1]. 

Spis Praust

Andres, E., Rittergutsbes., Straschin b. Straschin-Prangschin 29
Arndt, G., Nachflg., Inh. Joh. Willer, St. Albrecht 109
Bade, Günther, Landwirt, Langenau 64
Balnus, W. F., Holz- u. Kohlenhandlung 125
Balticum, Handels- und Industriegesellschaft m. b. H. 43
Baranowski, Bernh., Malermstr. Malerei, Glaserei, Bildereinrahmung, Bahnhofstr. 1 102
Beecke, von der, Oberamtmann, Goschin b. Straschin-Prangschin 47
Bedachungsgeschäft, Bau- u. Baumaterialien-Hdlg., Mitinh. der Fa. Ostrowski & Rollauer, Werderstr. 18 147
Behrend, G., Gemeindevorsteher, Müggenhahl 75
Benkmann, Ernst, Konz. Adler-Apotheke u. Drogenhandlg., Dirschauer Str. 28 14
Beyer, Rudolf, Baugeschäft, Praustfelder Weg 1 a 113
Bezirks- u. Gemeindeamt Praust, Amts- u. Gemeindevorst. Klebba, Würfelstr. 8 13
Bezirksschule St. Albrecht, Kemnadergang 19, Rektor Paul Matschkewitz 103
Bialkowski, Bruno, Gastwirt, Dirschauer Str. 13 110
Bidder, Kreisschulrat für den Kreis Danziger Niederung, Danzig-St. Albrecht 19 57
Centraldrogerie, Inh. Franz Winkler, Markt 9 135
Chill, Baugeschäft, G. m. b. H., Bahnhofstr. 7 6
Claaßen, Johs., Hofbesitzer, Müggenhahl 24
Claaßen, Max, Gastw., Müggenhahl 37
Danziger Zuckerhandel G. m. b. H., Praust 3 28
Eisenbahnstation Praust 2
Eisner, H., Nachf., F. Schroeder, Mühle, Straschin bei Straschin-Prangschin 45
Fiß, Alex, Töpfermstr., Strübingstr. 10 40
Fiß, Martha, vereid. Hebamme, Strübingstr. 10 40
Flemming, Ernst, Gastwirt, Zipplau 7
Flindt, Otto, Gutsbes., Langenau 77
Fressonke, Friedrich, Holz-, Kohlen-, Baumaterial.- u. Futtermittelgeschäft, St. Albrecht 50/51 132
Fulle, Eugen, Hofbes., Hundertmark b. St. Albrecht 78
Gärtner, Paul, Fleischermstr., Dirschauer Str. 18 53
Gawlowski, Max, Buchdruckerei, Lindenstr. 1 99
Gemeindeamt Langenau Thiel, Holz- u. Kohlenhdlg. 114
Göhrt, Hermann, Gutsbesitzer, Zipplau b. Langenau 89
Goertz, E., Rittergutsbesitzer, Ziegelei, Bangschin 3
Güterabfertigung Straschin-Prangschin 34
Halffter, H., Rittergutsbesitzer, Herrengrebin 1
Heida, Hermann, Fleisch- und Wurstw., Danziger Str. 3 145
Hinz, Ernst, Amtsvorsteher des Amtsbezirks Straschin, Gischkau 61
Hirsch, Albert, An- u. Verkauf landw. Erzeugnisse u. Bedarfsstoffe, Markt 4 141
Hoene, Ernst, Ritterg Schwintsch b. Schwintsch-Hinterfeld 5
Hoffmann, W., Amtsvorsteher i. R., Kirchenkassenrendant, Praustfelder Weg 98
Hotel Prauster Hof, Inh Hellmut Kucks, Saal u. Restaur., Markt 7 18
Jahr, B., Maschinenfbr. Inh Georg Jahr, Ing., Dirschauer Str. 20 21
Jeremie, Maria, Gasthofbes., Langenau 76
Joachim, Gemeindevorst., Jettau, Amtsvorsteher, Saalau 123
Kabrowski, Walter, vorm. H. E. Kucks, Holz-, Kohlen-, Baumater.- u. Düngemittelgesch., Markt 130
Kaminski, Emil, Lehrer, Rottmannsdorf 94
Kalin, Bernhard, Gastw., Rostau 27
Kallweit, Bäckermstr., Markt 4 48
Kath. Pfarramt (Ohl, Pfarrer), Langenau 144
Kawsky, Hans, Rittergutsbesitzer, Rexin b. Straschin-Prangschin 38
Kelsch, Herrengrebin s. Osterwick
Kersten, A., Gastw., Müggenhahl 116
Kielmann, Otto, Bäckerei, Dirschauer Str. 25 128
Kiep, Domänenpächter, Prangschin b. Straschin-Prangschin 44
Kindler & Kups, Spezial-Samenhaus f. Gartenbau u. Landwirtsch., Bahnhofstr. 18 9
Kirchstein, Domänenpächter, Artschau b. Straschin-Prangschin 31
Klemm, Pfarrer, Müggenhahl 91
Kloewekorn, W., Landw., Sachverständiger, Scharfenort 10 bei Danzig-St. Albrecht 80
Kneisel, Franz, Fleischermeister, Werderstr. 2 79
Knoop, Paul, Hofbes., Rostau 18 71
Koch, Rittergut Kochstedt 4
Kohn, Otto, Mahlmühle, Russoschin b. Langenau 33
Kollendt, Ernst, Fleischermeister, Lindenstr. 4 50
Krause, Emil, Fleischermeister, Scharfenort b. Danzig-St. Albrecht 120
Kreis-Siechenhaus, Markt 8 56
Kubert, Konsistorialrat 134
Kucks, H. E., Inh. O. E. Kabrowski, Kfm., Eisenhdlg., Markt 5 11
Kucks, H. E., Inh. Johannes Kresin, Kolonialw., Delikatess., Hotel u. Restaur., Rathkeplatz 5 19
Landesarbeitsamt, Zweigstelle Praust, Müggenhahlerstr. 122
Lange, Herm., Hofbes., Rostau 84
Lau, Gustav, Bes. u. Fuhrhalter, Woyanow-Viertel 108
Lemke, Bruno, Pfarrer, Dzg.-St. Albrecht 58
Lüdtke, Walter, Kfm., Mönchengrebin 139
Lorey, August, Gartenbaubetrieb, Scharfenort 11 b. Dag.-St. Albrecht 51
Lutz, Johannes, Fleischermeister, (Großschlächterei), St. Albrecht 7 119
Maisch, Oscar, Landwirtsch. Gemüse kultur u. Hdlg., Müggenhahl-Großland b. Dzg-St. Albrecht 46
Martschinke, Bruno, Kolonialw., Restauration mit Saal, Getreide- u. Futtermittelgesch., St. Albrecht 47 55
Meyer, Fritz, Güterdirektor, Praustfelde 42
Meyer, Irene, Rottmannsdorf 22
Möbius, F., Dr. med., prakt. Arzt, Dirschauer Str. 29 32
Molkerei F. Fressonke, Nachflg., August Siecke, St. Albrecht 48 72
Montó, Albrecht, Rittmeister a. D. u. Rittergutsbesitzer, Gr. Saalau b. Straschin-Prangschin 26
Müller, Ernst, Gartenbaubetrieb, Dirschauer Str. 7 a 106
Müller, Gustav, Kaufm., Werderstr. 10 73
Nowitzki, Heinrich, Inh. Kurt Schwinkowski, Restaur. u. Kolonialwarengeschäft 66
Ortmanns, Otto, Söhne, Möbel- u. Kunsttischlerei, Innenausbau, Fleischerstr. 1 111
Ostrowski & Rollauer, Bedachungsgesch., Bau- u. Brennmittelien-Hdlg., Werderstr. 18 147
Peeken, Bahnhofswirt 126
Pehlke, Gasthauspächter, Russoschin 97
Peters-Autobus-Verkehr und Reparaturwerkst., Walter Peters, Dirschauer Str. 13 36
Philipp, Bäckerei, Dirschauer Str. 31 95
Pietsch, Dr. med., Sanitätsrat, Bahnhofstr. 3 35
Pleger, Emil, Viehhändler, Hundertmarkweg 2 101
Prauster Maschinenfabrik, Dipl.-Ing. Joachim Asfahl, Bahnhofstr. 8 23
Prauster Mühlenwerke, Friedrich Weigle G. m. b. H., Würfelstr. 24 93
Prohl, Emil, Kfm., Markt 1 54
Quass, Franz, Gastw., Materialw.-, Holz- u. Kohlenhandlg., Gischkau 81
Raezynski, Gemeindevorsteher, Straschin-Prangschin 117
Radon, Walter, Inh. der ersten Prauster Dampfbäckerei, Carl Kuschel, Lindenstr. 2 107
Rathke & Sohn, A., s. Danzig 286 36
Rautenberg, Malermstr. u. Glaserwerkstatt, Danziger Str. 21 70
Regelski, Julius, Bäckermstr., Strübingstr. 19 60
Reinboldt, prakt. Zahnarzt, Privatwohn. Bahnhofstr. 5, Bahnhofstr. 18 124
Reuter, Robert, Fleischermstr., St. Albrecht 30 118
Rollauer, Karl, Mitinh. der Fa. Ostrowski & Rollauer, Werderstr. 18 147
Ruschke, Besitzer, Langenau 85
Schamp, Amtsvorsteher, Suckschin 142
Scheffler, A., Mahl- und Sägemühlenbes., Prangschin b. Straschin-Prangschin 41
Schlaefer, prakt. Tierarzt, Dirschauer Str. 23 17
Schroeder, F., Mühlenbesitzer, Straschin 45
Schulz, Johannes, Baugewerksmstr., Baugesch., Dampfhobel- u. Sägew., Zementdachplattenfabr., St. Albrechter Darlehnskasse, Danziger Str. 6 12
Schwinkowski, Walter, Fleischermstr., Werderstr. 17 131
Seelaff, Walter, Besitzer, Jettau b. Schwintsch-Hinterfeld 123
Semblat, Leitungsaufseh. d. Überlandzentrale Straschin-Prangschin in Praust, Werderstr. 5 69
Siewert, H., Rittergutsbesitzer u. Direktor, Woyanow 10
Sparkasse d. Kreises Danziger Höhe, Zweigst. Praust, Markt 2 20
Speisiger, Gustav, Gasthofbes., Suckschin b. Langenau 65
Stangneth, Ernst, Fleischermstr. u. Viehhändler, Danziger Str. 5 137
Stangneth, Felix, Fleischermstr., Danziger Str. 2 115
Stangneth, Johannes, Fleischerei, Großschlächterei, Danziger Str. 2 8
Stanitzke, C., Kfm., Dirschauer Str. 27 13
Steiner, W., Mühlenbes., Suckschin b. Langenau 138
Taupitz, Paul, Dr., Arzt, Bahnhofstr. 6 39
Tiedemann v., Rittergutsbesitzer, Russoschin b. Langenau 16
Treder, Emil, Hofbes., Gischkau b. Praust 140
Überlandzentrale Straschin-Prangschin, Station Praust, Werderstr. 5 69 / Gischkau 62 / Danzig 230 06
Versuchsgut des Landwirtschaftlichen Instituts, (Prof. Heuser), Würfelstr. 6 74
Viehweger, Rottmannsdorf 112
Vereinigte Zuckerfabriken G. m. b. H., Praust 3 28 / Danzig 228 74 268 74
Verwaltung „Mühlengut Klein Suckschin“, in Suckschin, Post Langenau 59
Weichel, Waldemar, Auto- u. Fahrradhaus, Nähmasch., Kraftfahrschule, Autofuhrw., Reparaturwerkst., Gummi, Öl, Zubehörteile, Werderstr. 7 a 133
Weigle, C., Besitzer, Suckschin b. Langenau 127
Wendt, Joh., Fleischermeister, Suckschin b. Langenau 88
Wiens, Helmut, Gutsbes., Lindenhof, Dirschauer Str. 14 49
Willer, Emil, Kfm., Würfelstr. 39 67
Woesner, Hofbes., Müggenhahl 90
Wohlert, Joh., Pfarrer, kath. Pfarramt, Rathkeplatz 2 129
Wojnowski, Rittergut Kleinkleschkau b. Langenau 87
Wroblewski, Besitzer, Zipplau b. Langenau 63
Zementwarenfabrik Praust, Inh. Carl Piadra, Dirschauer Str. 15
Ziebell, Franz, Händler, St. Albrecht, Kemnadergang 17 52
Ziegelei Bangschin, Praust 83
Ziemen, O., Hofbes., Rostau 68
Zindel, Georg, Gartenbaubetrieb, Lindenstr. 7 121
Zuckerfabrik Praust A.-G., Praust 3 28 / Danzig 228 74 268 74

Źródło:

Muzeum Wojny i Techniki, https://www.facebook.com/profile.php?id=100057519876585 - zapraszamy do polubienia strony.

Nieznana kartka z Praust 1913 rok

Nieznana kartka z Praust (1913), zapomniany układ centrum miejscowości

W ostatnim czasie na portalach aukcyjnych pojawiły się aż dwie dotychczas nieznane kartki pocztowe z dawnego Praust (dzisiejszy Pruszcz Gdański). Obie można datować na okres około 1901-1920, a więc czas, gdy miejscowość znajdowała się w granicach Cesarstwa Niemieckiego. Kartki zostały wydane przez lokalnego fotografa i wydawcę Wilhelma Gützlaffa, który prowadził zakład fotograficzny związany zarówno z Praust, jak i Gdańskiem-Orunią. Około 1906 roku firma działała jeszcze na Oruni, natomiast od około 1915 roku jest już wyraźnie obecna w Pruszczu. Około 1921 roku jej miejsce zajmuje Sparkasse des Kreises Danziger Höhe, a w 1924 roku zakład nie jest już odnotowywany w księgach handlowych.

1. Logo Wilhelma Gützlaffa z jednej z pocztówek [1].

Jedna z nich, prezentowana poniżej, będąca ostatnim „hitem” aukcyjnym, posiada stempel pocztowy z datą 28 maja 1913 roku, co pozwala ją precyzyjnie umiejscowić w czasie. 

2. Praust około 1913 roku. Nieznana do tej pory kartka pocztowa z Pruszcza Gdańskiego, absolutny wielkanocny hit.

Reprezentacyjna przestrzeń Praust, nie rynek, lecz „plac”

Prezentowana kartka ukazuje rejon dzisiejszego Urzędu Miasta w Pruszczu Gdańskim. Na pierwszy rzut oka może wydawać się, że jest to główny plac miejscowości, jednak w rzeczywistości nie był to rynek (niem. Marktplatz), który znajdował się w innym miejscu, w rejonie dzisiejszego Placu Wyzwolenia, dawnego Am Markt.

3. Fragment Praust z około 1860 roku. Widoczny inny układ drogowy przez miejscowość.

Widoczna na pocztówce przestrzeń miała raczej charakter reprezentacyjnego placu lub skweru. W niemieckiej terminologii mogła funkcjonować jako Dorfplatz (plac wiejski) lub co szczególnie pasuje do układu przestrzennego jako tzw. Anger. Był to typowy dla osad niemieckich rodzaj wspólnej przestrzeni: otwartej, często obsadzonej drzewami, otoczonej zabudową i drogami, ale niekoniecznie pełniącej funkcje handlowe.

4. Widok na omawiany plac prausterski z widocznym domem Bolta oraz droga wzdłuż Kanałau Raduni. Widoczny też fragment apteki. W lipcu 1901 Bolt sprzedał swój interes dla Hugo Boehnke i wyjechał.

Układ widoczny na kartce jest bardzo charakterystyczny, przypomina formę „łezki”, z rozwidleniem dróg i traktem odbijającym wzdłuż Kanału Raduni. To właśnie ten element odróżnia to miejsce od klasycznego rynku.

Dawny układ komunikacyjny w Praust

W początkach wsi głównym traktem Praust była ulica Wurfelstraße (dzisiejsza ul. Wojska Polskiego). To właśnie wzdłuż niej rozwijała się najstarsza część miejscowości, prowadząca w kierunku Wysoczyzny Pruszczańskiej.

W tej części znajdowały się najważniejsze obiekty:

• dawne założenia obronne (tzw. „burg”), których lokalizacja do dziś budzi pewne rozbieżności w źródłach [2],

• świątynia ewangelicka wraz z pastorówką i cmentarzem,

• młyn - jeden z kluczowych punktów gospodarczych miejscowości.

Przełomowym momentem w rozwoju przestrzennym Praust było wytyczenie Kanału Raduni przez Zakon Krzyżacki w 1348–1356 roku, co doprowadziło do podziału miejscowości na dwie części. Wraz z rozwojem zabudowy po stronie zachodniej wykształcił się nowy układ komunikacyjny, w którym centralną rolę przejął rynek (Am Markt).

5. Praust z mapy messtichblatt. Widoczny dawny układ drogowy.

Jednak, co szczególnie interesujące, trakt prowadzący w kierunku Tczewa (ulica Grunwaldzka), nie przebiegał wówczas tak jak dziś. W rejonie omawianego placu droga nie biegła prosto, lecz odbijała w prawo, podążając wzdłuż Kanału Raduni w kierunku świątyni (rejon dzisiejszej ul. Mickiewicza). Obecna ul. Grunwaldzka miała wówczas charakter bardziej wewnętrznej, lokalnej ulicy.

Na pocztówce przedstawiono fragment tej właśnie przestrzeni placu o charakterze reprezentacyjnym, ale niehandlowym. Widzimy tu m.in.:

• aptekę (Apotheke) jedyny z prezentowanych obiektów, który przetrwał do dziś,

• zakład zegarmistrzowski Franza Walinskiego,

• budynek należący do Hugo Boehnke.

6. Apteka z Praust. Obecnie Pruszcz Gdański ul. Grunwaldzka 33. Dawna apteka Adler Apotheke u. Drogenhandlung Ernst Beckmann. Straße: Dirschauer Str. 28. Praust Fernruf: 14

7. Widok na tył Apteki z Praust.

8. Zakład zegarmistrzowski Franza Walinskiego,

9. Pruszcz Gdański, Grunwaldzka 35, elewacja frontowa Bank Spółdzielczy, lata 50te. Dawny zakład zegarmistrzowski Franza Walinskiego.

10. Pruszcz Gdański, Grunwaldzka 35, elewacja frontowa, około 1990 rok. Dawny zakład zegarmistrzowski Franza Walinskiego,

11. Budynek należący do Hugo Boehnke. Do porównania patrz zdjęcie nr 4.

12. Reklama z siepnia 1901 roku. Szanownym mieszkańcom Praust i okolic, z szacunkiem informuję, że z dniem dzisiejszym nabyłem firmę dystrybucyjno-gorzelnianą i handlową pana Heinricha Bolta w Praust i będę ją kontynuował pod niezmienioną nazwą Heinrich Bolt Nachf [4].

Proszę o okazanie mi takiego samego zaufania, jakim obdarzyliście mojego poprzednika, i z szacunkiem polecam Hugo Boehnke, Heinrich Bolt Nachf.

Dodatkowo, w dolnej części kartki umieszczono mniejszą fotografię przedstawiającą budynek należący do Hugo Boehnke. Obiekt ten znajdował się prostopadle do głównego ujęcia po prawej stronie względem obserwatora. Został rozebrany w latach 50. XX wieku, a w jego miejscu powstał najpierw Dom Partii, a następnie obecny Urząd Miasta.

13. Urząd Miasta na pocztówce z Pruszcza Gdańśkiego po 2000 roku, w tym miejscu był kiedyś budynek Hugo Boehnke.

Co ciekawe, jeszcze na planach z połowy XX wieku widoczny jest charakterystyczny, „łezkowaty” kształt placu w tym miejscu, relikt dawnego układu przestrzennego.

14. Fragment planu powojennego Pruszcza Gdańskiego. Widoczny budynek po lewej to Dom Partii, po wyburzeniu domu Hugo Boehnke. 

Kartka z 1913 roku dokumentuje fragment Praust, który nie był rynkiem, lecz ważną, reprezentacyjną przestrzenią miejscowości o bardziej organicznym, historycznym układzie. To przykład, jak złożona i wielowarstwowa była struktura dawnego Pruszcza Gdańskiego, wykraczająca poza prosty schemat „rynek + ulice”.

Na koniec fragment zdjęcia autorstwa M. Zarzeckiego, (Fotoszpargały - Marcin Fall), w którym widać nieistniejącą zabudowę Pruszcza Gdańskiego, z omawianymi dziś budynkami apteki i zegarmistrza [3].

15. Fragment zdjęcia autorstwa M. Zarzeckiego, (Fotoszpargały - Marcin Fall), w którym widać nieistniejącą zabudowę Pruszcza Gdańskiego.

Źródła:

1.   Wilhelm Gützlaff, https://www.facebook.com/media/set?set=a.2369166966641284&type=3

2. Prauster Burg- pruszczańska warownia, https://praust.wordpress.com/2018/03/18/prauster-burg-pruszczanska-warownia

3. M. Zarzeckiego, (Fotoszpargały - Marcin Fall, https://www.facebook.com/photo/?fbid=739965628139603&set=a.218411426961695

4. Reklama z siepnia 1901, roku. https://pbc.gda.pl/Content/101533/X_533_2_1901_nr190.pdf