Praust: Dwa baseny w Praust. Badeanstalt 1909 i Kameradschaftshaus 1938

Dwa baseny w Praust

Chcielibyśmy zwrócić uwagę na pewną nieścisłość w publikacjach dotyczących historii naszego miasta.

Na temat funkcjonowania w Praust dwóch basenów wskazuje Piotr Wójcik (tłumacz języka niemieckiego i pasjonat historii z grupy Praust 44 / Pruszcz 45).

Wpis z Kronik Hoffmanna o powstaniu kąpieliska:

Zbiór artykułów pt. „Aus vergangen Tagen” („Z minionych dni”), opublikowanych w gazecie „Anzeiger für Praust, Ohra und Umgegend”, stanowi cenne źródło wiedzy o historii Praust i okolic. Autor W. Hoffman opracował je na podstawie oficjalnych dokumentów, tworząc kronikę, która pozwala śledzić życie wsi na przestrzeni lat.

Najczęściej wskazuje się tylko basen przy obecnym Domu Kultury (CKiS). Tymczasem w Praust były dwa baseny!

W publikacjach Jacka Ciarkowskiego („Przewodnik po Pruszczu Gdańskim” oraz „Pierwszy był Pruszcz”) oraz w książce „Historia Pruszcza Gdańskiego do 1989” podano, że basen przy cukrowni powstał w 1909 roku. Nasze badania wskazują jednak, że otwarcie tego basenu w pobliżu cukrowni jest błędnie datowane, a basen z 1909 roku znajdował się w zupełnie innym miejscu.

To kolejny przykład historycznych nieścisłości, które warto poprawiać, by lepiej znać historię naszego miasta.

Po wielu analizach dokumentów stwierdzamy, że basen przy obecnym MDK (CKiS) nie mógł powstać w 1909 roku. Choć Hoffmann w swojej kronice przywołuje tę datę, wszystko wskazuje na to, że chodziło o zupełnie inne miejsce.

To kolejny przykład, jak ważne jest weryfikowanie historycznych źródeł i nieprzyjmowanie wszystkiego za pewnik.

Po analizie źródeł ustaliliśmy, że basen przy obecnym MDK (CKiS) nie mógł powstać w 1909 roku.

W rzeczywistości w 1909 roku otwarto kąpielisko (niem. Badeanstalt) przy obecnej restauracji „U Jakuba”, tuż przy kanale Raduni. W tym miejscu mieściła się wcześniej kaplica, a następnie sala gimnastyczna szkoły.

To ważna korekta historyczna pokazuje, że Praust miał dwa baseny, a nie jeden, jak dotychczas powszechnie podawano w publikacjach.

Ten fakt potwierdza opis „Spaziergang durch Praust” na stronie Axela Katinsa, w którym Günter Lang oprowadza nas po Praust, opisując szkołę (Würfelstrasse 36), salę gimnastyczną (Turnhalle) i kąpielisko. Basen istniał jeszcze po wojnie i prawdopodobnie został zlikwidowany w latach 40. lub na początku 50.

To ważna korekta historyczna pokazuje, że Praust miał dwa baseny, a nie jeden, jak powszechnie podawano w publikacjach.

Dalej idzie się obok domu rodziny Gust. Helmuta nie widzę, ale na prawo w szkole małżeństwo dozorcy Hannemann myje okna. Witam się i idę do sali gimnastycznej. Patrzę na kąpielisko (łaźnie) ale tam nic się nie dzieje. Moja droga prowadzi dalej przez dziedziniec szkolny do młyna Weigle. Na dziedzińcu młyna panuje żwawy ruch. Za młynem pojawia się wzgórze Plapperberg. Po drugiej stronie kościół. Pastor Walter wchodzi właśnie do kościoła. Teraz dochodzę do Gischkauer Straße [3].

Historyk Jan Daniluk udostępnił fragment gazety DNN z sierpnia 1918 r., w którym opisano basen w Praust. Według tekstu kąpielisko znajdowało się koło szkoły, co potwierdza jego lokalizację w tamtym rejonie.

Archiwalne zdjęcie z prasy ukazuje tą historię i pomagają wyobrazić sobie, jak wyglądało życie w Praust sprzed ponad stu lat.

Podczas przeglądania „Danziger Neueste Nachrichten” z sierpnia 1918 r. znaleźliśmy interesujący detal:

Na początku sierpnia 1918 r. w gminnej pływalni (Gemeindebadeanstalt) w Pruszczu zorganizowano imprezę sportową okręgu północno-wschodniego Niemieckiego Związku Pływackiego. Podano przy tym wymiary basenu: 50 m długości, 10 m szerokości, 3 m głębokości oraz rok budowy: 1909.

Ciekawostka: Pruszcz i okolice mogły się pochwalić bardzo wysokim poziomem pływackim wśród młodzieży – od 1909 r. regularnie organizowano tu kursy pływackie dla lokalnej społeczności [4].

Pokaz pływania w Pruszczu

Okręg północno-wschodni Niemieckiego Związku Pływackiego zorganizował na kąpielisku gminnym w Pruszczu pod kierownictwem panów Boehm i Gampe z Gdańska zawody pływackie.

Przed dziewięcioma laty gmina utworzyła basen obok szkoły: 50 metrów długi, 10 metrów szeroki oraz 3 metry głęboki. Uczniowie korzystają z zajęć nauki pływania podczas godzin wychowania fizycznego, więc nie dziwi fakt, że prawie cała pruszczańska młodzież potrafi pływać.

Podczas wczorajszego pokazu pływania można było zauważyć prawdziwą radość, jaką pruszczańska młodzież, chłopcy i dziewczyny, pokazują będąc w wodzie. Również z okolicy zjawili się uczestnicy oraz publiczność. Z Tczewa obecny był starosta oraz powiatowy inspektor szkolny, poza tym zjawili się zarządca gminy z Pruszcza oraz i powiatowy inspektor szkolny z Gdańska.

Pokazy dzieliły się na ćwiczenia nauczycielskie, wykonane przez Gdańszczan oraz na zawody pływackie. Pruszczańska młodzież była bardzo pilna i pojętna, także w nurkowaniu mieli oni już

wiele sukcesów. To samo można powiedzieć o pływaniu z przeszkodami. Przy zwyczajnym pływaniu stylem klasycznym niektórzy pływali szybko w sposób bardzo elegancki. Po pokazie

pływania zostało wręczonych 15 nagród, które zostały ufundowane w Pruszczu i Gdańsku. Wyrażono nadzieję, że pływanie przyniesie dla Pruszcza i okolic długo trwający sukces [5].

Czy na tym zdjęciu widać fragment plaży?

I widok w latach 2005

Z basenem przy starej szkole wiąże się historia Polaków zatrzymanych przez Niemców w 1939 roku.

Prezentowaliśmy już mniej znane zdjęcie z upokorzenia i zatrzymania rodaków, którym Niemcy nakazali uklęknąć do zdjęć.

Z książek Józefy Krośnickiej i Grzegorza Boguna dowiadujemy się, że ten basen w Pruszczu w 1939 roku stał się „polskim morzem” dla torturowanych przez Niemców – miejscem, w którym upokorzono i poniżono rodaków.

To przypomnienie, że nawet miejsca codziennego życia i rekreacji mogą kryć dramatyczną historię.

Analizując posiadane przez nas zdjęcia lotnicze cukrowni i okolic z 1929 roku, widać wyraźnie zarośnięte łąki i nieużytki w miejscu, gdzie później rzekomo miał powstać basen z boiskiem, fontanną i pełną infrastrukturą.

Oznacza to, że dotychczasowe publikacje mogły błędnie lokalizować lub datować powstanie obiektu, rzeczywisty basen znajdował się w zupełnie innym miejscu, przy kanale Raduni, jak potwierdzają źródła i kroniki.

Zdjęcie udostępnione przez historyka Jana Daniluka pokazuje, jak wyglądał teren przed budynkiem obecnego CKiS-u. Prawdopodobnie pochodzi z lat 1938–1944, co pozwala przypuszczać, że basen i cała infrastruktura powstały najwcześniej w połowie lat 30-tych.

Mapy z tamtego okresu nie pokazują jeszcze zabudowy Domu Kultury, choć ich aktualizacje datowane są nawet na 1944 rok (według nas błędnie). Widoczne jest natomiast Jezioro Trzcinowe (Rohrsee), które dobrze lokalizuje dawny obiekt.

W 1938 roku otwarto przedszkole na obecnej ulicy Kochanowskiego i było to jedno z najnowocześniejszych i największych placówek na Pomorzu.

Najprawdopodobniej w połowie lat 30-tych otwarto obecny Dom Kultury wraz z infrastrukturą sportową. Wówczas obiekt pełnił funkcję Kameradschaftshaus – domu koleżeńskiego III Rzeszy i siedziby NSDAP, miejsce spotkań członków partii.

Otrzymane od pana Jana Daniluka zdjęcie przedstawia basen z tego okresu - to drugie, dotąd nieznane ujęcie, które pozwala lepiej zrozumieć historię tej części miasta.