Latarnie lotnicze Haupstreckenfeuer

Latarnie lotnicze / Hauptstreckenfeuer

Lotnictwo okresu międzywojennego to nie tylko lotniska i samoloty, ale również cała infrastruktura naziemna, która umożliwiała bezpieczną nawigację szczególnie w nocy i przy ograniczonej widoczności. Jednym z najciekawszych, a dziś niemal zapomnianych elementów tego systemu były latarnie lotnicze, zwane w języku niemieckim Hauptstreckenfeuer. Ich ślady można odnaleźć także na terenie dawnego Wolnego Miasta Gdańska. Niezwykle interesujący temat związany z naziemnymi latarniami nawigacyjnymi. Ma on również pośredni związek z lotniskiem Praust (obecnie Pruszcz Gdański).

Temat radiolatarni zainteresował nas po publikacji namiarów na maszty w książce „Lotnictwo ziemi gdańskiej 1910–1945” autorstwa Macieja Bakuna. Próbowaliśmy zlokalizować wskazane miejsca w terenie, jednak nie wszystkie udało się jednoznacznie potwierdzić. Wracamy więc do tego zagadnienia, opierając się m.in. na informacjach zawartych w tej publikacji. 

Z opracowania wynika, że instalowano specjalne oświetlenie przeznaczone do obsługi nocnej komunikacji lotniczej na trasie Berlin - Gdańsk - Królewiec. Na obszarze Wolnego Miasta Gdańska znajdowały się zatem specjalne latarnie nawigacyjne w następujących lokalizacjach:

I. Kolibki (Steinfließ). Rodzaj światła: czerwone światło żarowe Położenie geograficzne:

54° 27′ 33″ szerokości północnej
18° 33′ 25″ długości wschodniej

II. Wiślinka (Weßlinken). Czerwonawo-żółte światło neonowe.

Położenie geograficzne: 54° 20′ 32″ szerokości północnej,
18° 49′ 30″ długości wschodniej.

III. Stegna (Steegen). Czerwone światło żarowe.

Położenie geograficzne:
54° 19′ 45″ szerokości północnej,
19° 7′ 25″ długości wschodniej.

IV. Złota Karczma (Goldkrug). Lampa błyskowa emitująca białe światło żarowe.
Błysk co 0,3 sekundy, następnie przerwa 8 sekund, powtórzenie cyklu co 9 sekund.

Położenie geograficzne:
54° 23′ 31″ szerokości północnej,
18° 31′ 40″ długości wschodniej.

V. Kolejne oświetlenie znajdowało się na lotnisku Gdańsk–Wrzeszcz.
Po dwa czerwone światła neonowe umieszczono na hangarze oraz na budynku administracyjnym.
Ponadto ostrzegawcza sygnalizacja świetlna znajdowała się na dwóch ostatnich domach przy ul. Brzeźnieńskiej. Według naszych ustaleń część podanych namiarów może być nieprawidłowa lub wymaga dalszej weryfikacji.

Przełom w europejskim lotnictwie

Pierwszy nocny lot do Królewca, po wybudowaniu systemu latarni nawigacyjnych, odbył się 1 maja 1926 r. Z lotniska Berlin-Tempelhof wystartował samolot pasażerski Junkers G 24, na którego pokładzie, oprócz załogi, znajdowało się sześciu pasażerów.

W 1926 r., dzięki zastosowaniu systemu latarni świetlnych, Deutsche Lufthansa AG uruchomiła regularne nocne połączenia na trasie Berlin - Królewiec. Trasa przebiegała przez Słupsk, Wolne Miasto Gdańsk oraz Elbląg [1].

Latarnie lotnicze [2].

Złota Karczma (Goldkrug)

Na początku lat 20. XX wieku, na skraju lasu wzniesiono drewnianą wieżę emitującą sygnały świetlne. Była ona zasilana prądem elektrycznym doprowadzonym kablem z pobliskiego zajazdu. Jej światło sygnalizowało przebieg granicy państwowej. W 1926 roku linie lotnicze Deutsche Lufthansa A.G. zainstalowały w pobliżu tej drewnianej wieży podobne, lecz znacznie większe urządzenie. Była to latarnia lotnicza wyznaczająca przebieg szlaku Berlin – Królewiec i umożliwiająca prowadzenie nocnych lotów na tej trasie.

Granica polsko-gdańska na mapie z okresu międzywojennego, zaznaczona latarnia Deutsche Lufthansa A.G. (zbiory Kamila Sobolewskiego).

Złota Karczma.

Podstawa wieży Deutsche Lufthansa A.G. w lesie w Złotej Karczmie, stan na 2014 r. (fot. Kamil Sobolewski) [3].

Wieża była konstrukcją stalową, posadowioną na betonowym fundamencie. W marcu 1945 roku służyła cofającym się wojskom niemieckim jako punkt obserwacyjny. W 1944 roku, niedaleko już istniejącej latarni lotniczej Deutsche Lufthansa A.G., wzniesiono drugą, podobną konstrukcję na potrzeby wojenne. Na mapach z tego okresu widoczne są już obie latarnie. Obie zostały zniszczone podczas walk w marcu 1945 roku.

Latarnie lotnicze

 

Latarnie lotnicze. Latarnia nr 18 w całym systemie naprowadzania samolotów (źródło: Czarek Piotrowski).

 

Elbibg (Elbląg). Nocna linia lotnicza Berlin - Königsberg, otwarta w roku 1926. Obrotowa latarnia z elektryczną lampą stała na górze pod Lenzen.

 

 

Niesamowicie widoczny jest rozwój linii lotniczych oraz coraz większy zasięg „pajączka” tras lotniczych, co doskonale obrazuje zmieniająca się siatka połączeń w okresie międzywojennym [5].

Niesamowicie widoczny jest rozwój linii lotniczych oraz coraz większy zasięg „pajączka” tras lotniczych, co doskonale obrazuje zmieniająca się siatka połączeń w okresie międzywojennym [5].

Trasy przelotów podczas Igrzysk Olimpijskich w Berlinie.

Nachtflugstrecke „Berlin – Königsberg”

Haupstreckenfeuer 17 – Mittel-Lowitz
(okolice Strzebielina)

Notatki / Uwagi:
„1 km na północny wschód od miejscowości Kl. Boschpol, na budynku celnym, 2 światła neonowe – stałe (F. r.), średni zasięg 12 km.”

Wyjaśnienie:
Kl. Boschpol = Bożepole Małe. Budynki celne (Zollgebäude) przetrwały do dzisiaj.

Współrzędne: 54.570364, 17.987439

Nachtflugstrecke „Berlin – Königsberg”

Haupstreckenfeuer 19 – Bohnsack (Sobieszewo)

Wieża została zniszczona podczas walk w marcu 1945 roku.
Fundament wykorzystano później przy budowie domu.
Dokładne miejsce oznaczone jest żółtym krzyżem na mapie.

Współrzędne: 54.338689, 18.824301

Nachtflugstrecke „Berlin – Königsberg”

Haupstreckenfeuer 23 – Frauenburg (Frombork)

Niestety wieża została zniszczona.
Obecnie w tym miejscu znajduje się recepcja pola kempingowego.

Hangar Flughafen DevaHangar Flughafen Devau Königsberg [7].

m/2010/12/u Königsberg

http://cthulhustreasurebox.blogspot.com/2010/12/

Źródła:

1. Ruiny lotniczej latarni w Zlotej Karczmie , https://www.trojmiasto.pl/wiadomosci/Ruiny-lotniczej-latarni-w-Zlotej-Karczmie-n118589.html
2. Latarnie lotnicze, http://www.mojszlak.pl/kraj,opolskie,latarnia_lotnicza.html
3. Złota Karczma, http://www.historiakokoszek.pl/p/zota-karczma.html
4. Wansau, http://www.elblag-moje-miasto.pl/lotnisko-wansau/
5. Lufthansa, https://flughafenbb.wordpress.com/1919-1945/paul-strahle/lufthansa-flugplaene/
6. https://www.geschichtsspuren.de/forum/lichterstrassen-im-luftverkehr-t1072-220.html
7. Hangar Flughafen Devau Königsberg, http://cthulhustreasurebox.blogspot.com/2010/12/